Warzywa na zimę można uprawiać zarówno w gruncie, jak i pod osłonami, a niektóre również w domu. Jarmuż, por zimowy, roszponka czy odpowiednio przygotowany szpinak pozwalają przedłużyć sezon zbiorów, choć od grudnia do lutego ich wzrost jest zwykle bardzo powolny. Najważniejsze jest rozróżnienie warzyw, które już jesienią osiągnęły odpowiednią wielkość i mogą czekać na zbiór, od tych, które rzeczywiście da się wysiewać i uprawiać podczas zimowych miesięcy.
Czy warzywa mogą rosnąć zimą w polskim ogrodzie?
Tak, ale zimowa uprawa wygląda inaczej niż wiosenna czy letnia. Największym ograniczeniem nie zawsze jest mróz. Równie istotne okazują się krótki dzień, słabe nasłonecznienie i niska temperatura gleby.
W grudniu i styczniu większość warzyw rosnących na zewnątrz znacznie spowalnia rozwój. Nawet gatunki odporne na chłód mogą przez wiele tygodni niemal nie zwiększać swojej masy. Ich obecność na grządce nie oznacza więc, że przez całą zimę będą dostarczać nowych plonów.
Warto rozróżnić trzy sposoby prowadzenia zimowego warzywnika:
- Zbiór warzyw pozostawionych w gruncie – rośliny osiągnęły odpowiednią wielkość jesienią i pozostają na grządce do wykorzystania w kolejnych miesiącach.
- Uprawa pod osłonami – roszponka, szpinak i wybrane warzywa liściowe mogą przetrwać chłodniejsze okresy oraz dostarczać niewielkich zbiorów podczas łagodnej pogody.
- Uprawa w pomieszczeniu – mikrolistki, szczypior i wybrane warzywa uprawiane dla młodych liści można pozyskiwać niezależnie od mrozu, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniego światła.
To ważne rozróżnienie, ponieważ pozostawienie dojrzałego pora w ziemi jest czymś innym niż próba wysiania go w grudniu. W pierwszym przypadku korzystamy z rośliny wyhodowanej wcześniej. W drugim nie ma zwykle warunków, aby uzyskać wartościowy plon przed wiosną.
Jakie warzywa można zbierać zimą bezpośrednio z gruntu?
Wiele zależy od regionu Polski, odmiany i przebiegu pogody. Zimą najlepiej sprawdzają się rośliny, które odpowiednio wcześnie osiągnęły rozmiar umożliwiający zbiór, a następnie dobrze znoszą chłód.
Jarmuż – liście dostępne także po przymrozkach
Jarmuż należy do najbardziej praktycznych warzyw na zimowe zbiory. Odpowiednio rozwinięte rośliny wielu odmian dobrze znoszą przymrozki, a ich liście można zbierać stopniowo.
Najlepiej zaczynać od zewnętrznych, odpowiednio wyrośniętych liści, pozostawiając środkową część rośliny. Dzięki temu, jeśli pogoda pozwoli, jarmuż może kontynuować rozwój w cieplejszych okresach.
Nie oznacza to pełnej odporności na każdą zimę. Długotrwały silny mróz, wysuszający wiatr i brak okrywy śnieżnej mogą uszkodzić liście. Szczególnie ważny jest wybór odmiany i kondycja roślin przed nadejściem chłodów.
Por zimowy – do zbioru w łagodniejsze dni
Odmiany pora przeznaczone do zimowania mogą pozostawać na grządce po zakończeniu jesieni. Ich zaletą jest możliwość stopniowego wykopywania w miarę potrzeb.
Problem pojawia się wtedy, gdy ziemia zamarznie na tyle głęboko, że wyjęcie roślin staje się niemożliwe. Dlatego część porów najlepiej zebrać przed długotrwałym mrozem, a pozostałe zabezpieczyć zgodnie z warunkami stanowiska.
Nie każda odmiana pora nadaje się do zimowania. Odmiany letnie i jesienne mogą mieć znacznie mniejszą odporność niż typowo zimowe.
Brukselka – warzywo na późny sezon
Brukselka dobrze wpisuje się w plan jesiennych i wczesnozimowych zbiorów. Rozwinięte główki można zbierać stopniowo, zaczynając od dolnych części łodygi.
W chłodniejszych regionach oraz przy zapowiedzi silnych mrozów nie warto zakładać, że wszystkie rośliny bezpiecznie przetrwają do lutego. Zbiory trzeba dostosować do odmiany i prognozy pogody.
Pasternak i skorzonera – korzenie pozostawione w ziemi
Pasternak i skorzonera to przykłady warzyw korzeniowych, które można pozostawić w gruncie na część zimy, jeżeli warunki glebowe są odpowiednie.
Takie rozwiązanie sprawdza się najlepiej na przepuszczalnych stanowiskach. W ciężkiej, stale mokrej ziemi zwiększa się ryzyko pogorszenia jakości korzeni, natomiast podczas silnego mrozu ich wykopywanie może stać się trudne.
Dokładniejsze porównanie odporności poszczególnych gatunków znajdziesz w artykule warzywa zimujące w gruncie – co przetrwa mrozy.
Co można uprawiać zimą w tunelu foliowym lub inspekcie?
Nieogrzewany tunel, szklarnia lub inspekt mogą poprawić warunki uprawy, ograniczając oddziaływanie wiatru i części opadów. Nie oznacza to jednak, że temperatura wewnątrz zawsze pozostanie dodatnia.
Pod osłonami najlepiej sprawdzają się warzywa liściowe, które zostały wysiane odpowiednio wcześnie i przed zimą wytworzyły rozwinięte rozety.
Roszponka – jedna z najpraktyczniejszych roślin pod osłony
Roszponka dobrze znosi chłodne warunki, dlatego jest częstym wyborem do jesiennych i zimowych upraw. Można ją prowadzić w tunelu, inspekcie lub na osłoniętej grządce.
Najważniejszy jest odpowiednio wczesny siew. Roślina, która przed nadejściem krótkich dni zdążyła wytworzyć rozety, może zapewnić zbiór również zimą. Nasiona wysiane dopiero w grudniu do nieogrzewanego tunelu nie muszą jednak wykiełkować ani rozwinąć się w oczekiwanym terminie.
Roszponkę najlepiej zbierać podczas łagodniejszej pogody, unikając uszkadzania sztywnych, zamarzniętych liści.
Szpinak – odmiany nadające się do zimowania
Niektóre odmiany szpinaku są przystosowane do jesiennego siewu i zimowania. Pod odpowiednią osłoną mogą przetrwać chłodniejsze miesiące, a następnie szybko wznowić wzrost wraz z wydłużaniem dnia.
Jeśli rośliny są dostatecznie rozwinięte, w sprzyjających warunkach można zbierać część liści również zimą. Nie należy jednak pozbawiać ich całej powierzchni asymilacyjnej, szczególnie podczas długiego okresu chłodu.
Royal Horticultural Society zaleca do zimowania wybierać odporne odmiany szpinaku i zapewniać im ochronę, na przykład w inspekcie, szklarni lub pod odpowiednią włókniną.
Mizuna – młode liście w chłodniejszym sezonie
Mizuna, czyli japońska kapusta liściowa, najlepiej rośnie w umiarkowanie chłodnych warunkach. Przy jesiennej uprawie pod osłonami można przedłużyć okres zbierania jej delikatnych liści.
Nie jest jednak warzywem, które bez zabezpieczenia można traktować jako niezawodne podczas silnego polskiego mrozu. W nieogrzewanym tunelu jej dalsze plonowanie zależy od temperatury i dostępności światła.
Rośliny warto ścinać stopniowo, pozostawiając zdrową część rozety. Przy niskiej temperaturze odrastanie będzie znacznie wolniejsze niż jesienią.
Jakie warzywa można uprawiać zimą w domu?
Jeżeli zależy Ci na regularnym uzyskiwaniu świeżych, młodych liści w grudniu, styczniu i lutym, uprawa domowa może być bardziej przewidywalna niż nieogrzewany tunel.
Trzeba jednak zapewnić roślinom światło. Zimą południowy parapet często daje lepsze warunki niż północne okno, ale przy bardzo krótkim dniu niektóre uprawy mogą wymagać doświetlania.
Mikrolistki – niewielka uprawa na parapecie
Mikrolistki to młode rośliny zbierane krótko po rozwinięciu pierwszych liści. Do takiej uprawy można wykorzystać między innymi odpowiednie nasiona rzodkiewki, brokułu, jarmużu i grochu.
Potrzebne są płytki pojemnik z odpływem, czyste podłoże, nasiona przeznaczone do tego rodzaju uprawy i miejsce zapewniające dostatecznie dużo światła.
Podłoże powinno być lekko wilgotne, ale nie stale zalane wodą. Zbyt duża wilgotność i brak przewiewu zwiększają ryzyko rozwoju pleśni.
W warunkach domowych mikrolistki można uprawiać w kolejnych niewielkich partiach. Czas do zbioru zależy od gatunku, temperatury i oświetlenia.
Szczypior z cebuli
Jednym z prostszych sposobów pozyskiwania zielonych dodatków do potraw jest pędzenie szczypioru z cebuli.
Zdrową, nieuszkodzoną cebulę można umieścić w pojemniku z podłożem, pozostawiając jej górną część nad powierzchnią. Przy odpowiedniej wilgotności i dostępie światła zacznie wypuszczać zielone liście.
Nie trzeba przy tym utrzymywać stale mokrej cebuli. Nadmiar wody może prowadzić do gnicia, szczególnie w ciepłym pomieszczeniu.
Natka pietruszki z korzenia
Do zimowego pędzenia można wykorzystać zdrowe korzenie pietruszki z zachowaną górną częścią, z której wyrastają liście.
Posadzone w pojemniku korzenie mogą wypuszczać natkę dzięki zgromadzonym wcześniej substancjom zapasowym. Nie jest to jednak pełna uprawa pietruszki od nasiona do dojrzałego korzenia, lecz wykorzystanie wcześniej wyhodowanej rośliny.
Najlepiej wybierać zdrowe korzenie bez oznak gnicia i zapewnić im umiarkowaną temperaturę oraz odpowiednie oświetlenie.
Jak zaplanować zimowe zbiory od grudnia do lutego?
Największą szansę na korzystanie z własnych warzyw zimą daje połączenie kilku metod. Rośliny gruntowe zapewniają plon zgromadzony wcześniej, osłony pozwalają przedłużyć część zbiorów liściowych, a uprawy domowe uzupełniają je świeżą zielenią.
| Miesiąc | Realne możliwości zbioru |
|---|---|
| Grudzień | Zbiory jarmużu, pora i części warzyw korzeniowych, jeśli ziemia nie jest zamarznięta. Pod osłonami możliwy zbiór wcześniej rozwiniętych roślin liściowych. |
| Styczeń | Zbiory zewnętrzne zależą od mrozu i dostępności roślin. W domu można kontynuować uprawę mikrolistków i pędzenie szczypioru. |
| Luty | Pod koniec miesiąca, przy łagodnej pogodzie, część roślin zimujących może wznawiać wzrost. Zbiory pod osłonami nadal zależą od światła i temperatury. |
Jest to plan orientacyjny, a nie gwarantowany kalendarz plonów. Zima na zachodzie Polski może wyglądać zupełnie inaczej niż w regionach podgórskich lub północno-wschodnich.
Ważne jest również to, kiedy rozpoczęto uprawę. Jarmuż czy por przeznaczony na zimę trzeba odpowiednio wcześnie wysiać lub posadzić, aby przed nadejściem chłodu osiągnął odpowiednią wielkość.
Jeżeli planujesz zimowe zbiory na kolejny sezon, pomocny będzie poradnik co siać jesienią, aby uzyskać późniejsze plony. Pozwala dobrać terminy do rzeczywistego celu uprawy.
Jak chronić zimowe warzywa przed mrozem i nadmierną wilgocią?
Osłony mogą ograniczyć straty powodowane przez wiatr i chłód, ale nie działają jak ogrzewanie. Podczas długotrwałego mrozu temperatura w nieogrzewanym tunelu również może spaść poniżej zera.
Agrowłóknina i niski tunel
Biała agrowłóknina okryciowa sprawdza się przy ochronie wybranych warzyw liściowych. Należy ją zamocować tak, aby nie była stale zrywana przez wiatr i nie obciążała delikatnych roślin.
Przy niskim tunelu większe znaczenie ma prawidłowy stelaż, możliwość wentylacji i kontrola wilgotności. Szczelne zamknięcie osłony podczas słonecznej odwilży może doprowadzić do nadmiernego nagrzewania i gromadzenia wilgoci.
Praktyczne informacje o materiałach zabezpieczających znajdują się w poradniku jak prawidłowo okrywać rośliny na zimę.
Podlewanie zimą
Zimą zapotrzebowanie warzyw na wodę jest znacznie mniejsze niż latem. Nie należy jednak zakładać, że pod osłonami podłoże zawsze pozostanie odpowiednio wilgotne.
W nieogrzewanym tunelu deszcz często nie dociera bezpośrednio do gleby. Podczas dłuższych okresów bez opadów trzeba więc kontrolować jej stan.
Jeżeli podłoże jest suche i rozmarznięte, można podlać rośliny niewielką ilością wody, dostosowaną do potrzeb uprawy. Nie należy podlewać zamarzniętej gleby ani utrzymywać stale mokrego podłoża, szczególnie podczas chłodnej i pochmurnej pogody.
Czy zimą trzeba nawozić warzywa?
Większość roślin zimujących na zewnątrz nie potrzebuje intensywnego nawożenia w okresie bardzo powolnego wzrostu. Duże dawki azotu nie zastąpią światła i odpowiedniej temperatury.
Istotniejsze jest przygotowanie żyznej gleby wcześniej, prawidłowy dobór stanowiska i unikanie nadmiernego zawilgocenia. Dodatkowe nawożenie powinno wynikać z potrzeb konkretnej uprawy, a nie samej daty w kalendarzu.
Jakie błędy najczęściej przekreślają zimową uprawę warzyw?
Największe rozczarowania pojawiają się wtedy, gdy warzywnik jest planowany tak samo jak wiosną. Zimą trzeba uwzględnić nie tylko odporność roślin na niską temperaturę, ale również ich wcześniejszy rozwój i warunki zbioru.
- Zbyt późny siew – nasiona wysiane w listopadzie lub grudniu często nie mają warunków do uzyskania użytecznego plonu przed wiosną.
- Niewłaściwa odmiana – nie wszystkie odmiany pora, szpinaku czy kapustnych mają taką samą odporność na mróz.
- Brak wentylacji – w zamkniętym tunelu podczas odwilży może gromadzić się wilgoć sprzyjająca chorobom.
- Ciężka, podmokła gleba – długotrwałe zawilgocenie zwiększa ryzyko problemów z korzeniami.
- Zbiór podczas silnego mrozu – sztywne, zamarznięte liście łatwiej uszkodzić, a korzenie mogą być niemożliwe do wykopania.
- Założenie, że osłona zapewni szybki wzrost – włóknina ogranicza wpływ niekorzystnej pogody, ale nie wydłuża dnia.
W praktyce najlepiej sprawdzają się niewielkie, dobrze zaplanowane uprawy. Jedna grządka roszponki w odpowiednim terminie może dać więcej pożytku niż duży tunel obsiany zbyt późno.
Od czego zacząć zimowy warzywnik, jeśli masz mało miejsca?
Nie trzeba od razu inwestować w dużą szklarnię. Na początek można połączyć niewielką uprawę gruntową z jednym miejscem pod osłoną i prostą uprawą domową.
Przykładowy plan dla niewielkiego ogrodu może wyglądać następująco:
- Na pierwszej grządce posadź odpowiednio wcześnie kilka roślin jarmużu przeznaczonych do późnych zbiorów.
- Drugą część warzywnika wykorzystaj na odmianę pora przystosowaną do zimowania.
- W niewielkim inspekcie zaplanuj jesienny siew roszponki lub odpowiedniego szpinaku.
- W domu przygotuj pojemniki do kolejnych wysiewów mikrolistków.
Taki układ daje możliwość sprawdzenia kilku metod bez dużych wydatków. Pozwala również ocenić, które gatunki najlepiej radzą sobie w konkretnym mikroklimacie.
Jeżeli przygotowujesz grządki po zakończeniu jesiennych zbiorów, zapoznaj się też z poradnikiem jak przygotować warzywnik na zimę. Odpowiednie warunki glebowe są szczególnie ważne przy roślinach pozostających na zagonach przez kilka miesięcy.
Zimowa uprawa warzyw nie polega na próbie utrzymania letniego tempa wzrostu. Najlepsze rezultaty daje wcześniejsze przygotowanie roślin do zbioru, wykorzystanie ich naturalnej odporności oraz rozsądne stosowanie osłon. Jeśli zależy Ci na regularnych świeżych liściach przez całą zimę, uzupełnij ogród niewielką uprawą domową – dzięki temu nie będziesz uzależniać wszystkich zbiorów od temperatury za oknem.
Zobacz także
