Puste grządki po zbiorze wczesnych warzyw szybko zarastają chwastami, przesychają i tracą część składników pokarmowych. Zamiast pozostawiać odkrytą ziemię do kolejnego sezonu, można wysiać na niej warzywa na jesienny zbiór albo rośliny przeznaczone na zielony nawóz. Dobry poplon trzeba jednak dopasować do terminu, rodzaju gleby i tego, co rosło wcześniej.
Wysianie pierwszych dostępnych nasion nie zawsze poprawi stanowisko. Gorczyca posiana po kapuście może zwiększyć ryzyko problemów typowych dla roślin kapustnych, a późno wysiany łubin może nie zdążyć wytworzyć wystarczającej ilości zielonej masy. Najpierw trzeba więc określić, jaki efekt ma przynieść poplon.
Poplon na zbiór czy na poprawę gleby?
Na zwolnionej grządce można zastosować dwa podstawowe rozwiązania. Pierwszym jest wysianie szybko rosnących warzyw, które zostaną zebrane jeszcze jesienią albo pozostawione na zbiór zimowy. Drugim — przeznaczenie całej powierzchni na rośliny poprawiające właściwości ziemi.
Poplon warzywny ma sens, gdy:
- gleba jest w dobrej kondycji,
- po wcześniejszej uprawie nie pojawiły się choroby,
- można regularnie podlewać grządkę,
- termin pozwala uzyskać plon przed chłodami,
- zależy nam na dodatkowych świeżych warzywach.
Rośliny na zielony nawóz będą lepsze, gdy ziemia jest zbita, szybko wysycha, zawiera mało próchnicy albo przez cały sezon była intensywnie użytkowana. Taki poplon nie daje zbioru do kuchni, ale chroni powierzchnię gleby i dostarcza materii organicznej.
Nie trzeba obsiewać całego warzywnika w ten sam sposób. Na jednej grządce można wysiać rzodkiewkę i rukolę, a stanowisko wymagające regeneracji przeznaczyć pod facelię, owies albo mieszankę roślin motylkowych ze zbożami.
Jakie warzywa nadają się na poplon?
Do późnego siewu najlepiej wybierać gatunki o krótkim okresie wzrostu i niewielkich wymaganiach cieplnych. Dokładny termin zależy od regionu, przebiegu pogody oraz odmiany, dlatego przed siewem trzeba sprawdzić informacje na opakowaniu nasion.
Rzodkiewka
Rzodkiewka jest jednym z najpopularniejszych warzyw poplonowych. Rośnie szybko, a późnym latem krótszy dzień ogranicza ryzyko przedwczesnego wybijania w pęd kwiatostanowy. W czasie upałów i suszy korzenie mogą jednak stać się ostre, zdrewniałe albo pękać.
Najlepiej siać ją w kilku mniejszych partiach, zachowując kilkudniowe lub kilkunastodniowe odstępy. Pozwala to rozłożyć zbiór i zmniejsza ryzyko, że cała partia dojrzeje w tym samym czasie.
Rzodkiewki nie należy wysiewać po kapuście, kalafiorze, brokułach, jarmużu ani innych warzywach kapustnych. Wszystkie należą do tej samej rodziny i mogą być atakowane przez podobne choroby oraz szkodniki.
Szpinak
Szpinak dobrze wykorzystuje chłodniejsze tygodnie końca lata i początku jesieni. Zbyt wczesny siew podczas długich, gorących dni może powodować szybkie tworzenie pędów kwiatostanowych zamiast dużych liści.
Nasiona wymagają wilgotnego podłoża. Jeżeli górna warstwa ziemi przeschnie w okresie kiełkowania, wschody mogą być nierówne. Na zbiór jesienny wybiera się odmiany przeznaczone do późnego siewu, ponieważ różnią się odpornością na chłód i skłonnością do wybijania w pędy.
Roszponka
Roszponka rośnie wolniej niż rzodkiewka czy rukola, ale dobrze znosi niskie temperatury. Może dostarczać liści późną jesienią, a przy odpowiednich warunkach także zimą.
Jej drobne nasiona nie powinny być umieszczane zbyt głęboko. Grządka musi być utrzymywana w umiarkowanej wilgotności, szczególnie do momentu pojawienia się wschodów. W czasie wysokich temperatur kiełkowanie może przebiegać słabiej, dlatego z siewem często lepiej poczekać na ochłodzenie.
Rukola
Rukola szybko tworzy liście i może być zbierana stopniowo. Późnym latem zwykle rośnie lepiej niż podczas największych upałów, kiedy szybko zakwita i nabiera bardzo ostrego smaku.
Młode rośliny mogą być uszkadzane przez pchełki ziemne, szczególnie przy suchej pogodzie. Regularne podlewanie i osłonięcie grządki lekką siatką pomagają ograniczyć straty.
Rukola również należy do rodziny kapustowatych. Nie będzie odpowiednim poplonem po kapuście, brokułach, kalafiorze, rzodkiewce ani rzepie.
Koperek
Koperek można wysiać na młode liście, które zbiera się przed nadejściem silniejszych chłodów. Nie potrzebuje wiele miejsca i dobrze wykorzystuje niewielkie wolne fragmenty grządek.
Podczas suchej pogody szybko traci delikatność i wcześniej tworzy pędy kwiatostanowe. Jeżeli ma dostarczyć świeżej naci, potrzebuje regularnego podlewania i niezbyt gęstego siewu.
Warzywa azjatyckie
Mizuna, musztardowiec i niektóre odmiany pak choi dobrze reagują na krótszy dzień oraz łagodniejsze temperatury późnego lata. Rosną szybko, a liście części gatunków można zbierać jeszcze przed osiągnięciem pełnej wielkości.
Ich wadą jest przynależność do rodziny kapustowatych. Obowiązują więc te same ograniczenia płodozmianu co w przypadku rzodkiewki, rukoli i gorczycy. Młode liście są również podatne na uszkodzenia powodowane przez pchełki ziemne i ślimaki.
Jakie rośliny poprawiają glebę?
Poplon przeznaczony na zielony nawóz powinien szybko przykryć ziemię, wytworzyć dużo korzeni i zielonej masy, a jednocześnie pasować do płodozmianu. Poszczególne gatunki nie działają identycznie.
Facelia — bezpieczny wybór do większości warzywników
Facelia szybko przykrywa powierzchnię ziemi, ogranicza rozwój chwastów i tworzy dużą ilość delikatnej masy. Nie jest blisko spokrewniona z typowymi warzywami uprawianymi w polskich ogrodach, dlatego łatwo włączyć ją do płodozmianu.
Sprawdza się między innymi po warzywach kapustnych, strączkowych i korzeniowych. Jeżeli zdąży zakwitnąć, przyciąga owady zapylające. Nie należy jednak pozwalać jej na niekontrolowane rozsiewanie się, jeśli grządka ma być łatwa do przygotowania pod kolejną uprawę.
Facelia jest wrażliwa na silniejsze mrozy. Rośliny pozostawione na zimę zazwyczaj tworzą warstwę osłaniającą powierzchnię gleby, którą można później wykorzystać jako resztki organiczne.
Gorczyca biała — szybka, ale nie po kapustnych
Gorczyca kiełkuje szybko i sprawnie zasłania wolną ziemię. Jej korzenie rozluźniają wierzchnią warstwę podłoża, a część nadziemna dostarcza materiału organicznego.
Nie powinna być jednak wysiewana po warzywach kapustnych ani na stanowisku, na którym w kolejnym sezonie mają rosnąć kapusty, brokuły, kalafiory, jarmuż, rzodkiewki czy rzepy. Zbyt częsta obecność roślin z tej samej rodziny utrudnia prawidłowy płodozmian i może sprzyjać utrzymywaniu się wspólnych problemów zdrowotnych.
Gorczycę trzeba ściąć przed dojrzeniem nasion. Pozostawiona zbyt długo może rozsiewać się po warzywniku i w kolejnym sezonie zachowywać jak chwast.
Rzodkiew oleista — mocne korzenie na zbite stanowisko
Rzodkiew oleista tworzy rozbudowany system korzeniowy, dlatego bywa wybierana na stanowiska wymagające poprawy struktury. Pomaga zagospodarować składniki znajdujące się w głębszej warstwie gleby i pozostawia po sobie dużą ilość resztek organicznych.
Podobnie jak gorczyca należy do kapustowatych. Nie pasuje więc do zmianowania, w którym często pojawiają się kapusty, brokuły, rzodkiewki lub inne rośliny z tej rodziny.
Gryka — szybkie okrycie ziemi podczas ciepłej końcówki lata
Gryka szybko rośnie i dobrze zasłania powierzchnię gleby. Może ograniczyć rozwój chwastów oraz dostarczyć sporo łatwo rozkładającej się zielonej masy.
Jest wrażliwa na chłód, dlatego najlepiej sprawdza się wysiana odpowiednio wcześnie, gdy przed pierwszymi przymrozkami pozostaje jeszcze czas na wzrost. Nie należy traktować jej jako rośliny, która będzie długo chroniła grządkę zimą.
Łubin — rozwiązanie na lżejszą ziemię
Łubin tworzy głęboki system korzeniowy i współpracuje z bakteriami brodawkowymi wiążącymi azot. Może pomóc na lekkich, mniej żyznych stanowiskach, ale wymaga dostatecznie wczesnego siewu, aby wytworzyć wartościową masę.
Dobór gatunku łubinu powinien uwzględniać rodzaj i odczyn podłoża. Nie należy siać go bezpośrednio po grochu, fasoli, bobie ani innych roślinach strączkowych. Zbyt częste powtarzanie tej samej rodziny zwiększa ryzyko chorób i nie wykorzystuje prawidłowo zalet płodozmianu.
Wyka i groch polny — źródło masy bogatej w azot
Rośliny strączkowe mogą zwiększać ilość azotu pozostającego w ich resztkach. Najlepiej wysiewać je w mieszankach ze zbożami, które zapewniają podporę, szybciej przykrywają podłoże i wykorzystują nadmiar składników.
Dobrą kombinacją może być wyka z owsem albo wyka ozima z żytem. Dokładny skład mieszanki trzeba dopasować do terminu siewu. Rośliny jare zwykle przemarzną, natomiast formy ozime mogą pozostać żywe do wiosny.
Owies i żyto — mocny system korzeniowy
Zboża wytwarzają gęstą sieć korzeni, która pomaga poprawić strukturę wierzchniej warstwy podłoża. Owies jest przydatny w poplonach wysiewanych wcześniej i zazwyczaj nie przetrzymuje zimy. Żyto ozime może rosnąć dłużej i chronić ziemię również w chłodnej części roku.
Żyto pozostawione do późnej wiosny może jednak zużyć dużo wody i stworzyć masę trudniejszą do szybkiego rozłożenia. Jeżeli na grządce mają wcześnie pojawić się warzywa, trzeba je skosić i zagospodarować z odpowiednim wyprzedzeniem.
Jak dobrać poplon do tego, co rosło wcześniej?
Płodozmian jest ważniejszy niż szybkość wzrostu rośliny. Poplon nie powinien należeć do tej samej rodziny botanicznej co wcześniejsza ani planowana kolejna uprawa.
Po kapuście, brokułach i rzodkiewce
Nie należy siać gorczycy, rzodkwi oleistej, rukoli ani kolejnych warzyw kapustnych. Bezpieczniejszym wyborem będą facelia, gryka, owies albo żyto.
Po grochu, fasoli i bobie
Kolejny poplon złożony z łubinu, wyki lub grochu nie będzie dobrym zmianowaniem. Można zastosować facelię, gorczycę, grykę lub zboża, o ile nie kolidują z następną planowaną uprawą.
Po sałacie, cebuli i wczesnych ziemniakach
Wybór jest szerszy. Można wysiać facelię, gorczycę, owies, mieszankę zbożowo-strączkową albo warzywa na jesienny zbiór. Trzeba jednak uwzględnić roślinę zaplanowaną na następny sezon.
Po roślinach, które chorowały
Resztki porażonych roślin należy usunąć z grządki. Poplon powinien pochodzić z innej rodziny i nie może być gospodarzem tych samych chorób. Sam wysiew zielonego nawozu nie zlikwiduje problemu, który pozostał w glebie lub na resztkach roślinnych.
Jeden gatunek czy gotowa mieszanka?
Pojedynczy gatunek jest łatwiejszy do dopasowania do płodozmianu i prostszy do usunięcia. Mieszanka lepiej wykorzystuje różne warstwy gleby i może łączyć zalety kilku roślin.
Przykładowo zboże szybko rozwija korzenie i pobiera pozostałe w ziemi składniki, a roślina strączkowa wytwarza masę bogatszą w azot. Facelia może z kolei szybko osłonić przestrzeń między wolniej rosnącymi gatunkami.
Przed zastosowaniem gotowej mieszanki trzeba przeczytać pełny skład. Produkt zawierający gorczycę lub rzodkiew oleistą nie będzie odpowiedni do warzywnika z częstą uprawą kapustnych, nawet jeśli na opakowaniu opisano go jako uniwersalny.
Jak przygotować grządkę pod poplon?
Po zbiorze należy usunąć chwasty, chore resztki oraz pozostałości utrudniające siew. Zdrowe drobne korzenie mogą pozostać w ziemi, gdzie stopniowo się rozłożą.
Glebę wystarczy zwykle płytko spulchnić i wyrównać. Głębokie przekopywanie przesuszonej grządki nie jest konieczne. Nasiona powinny znaleźć się na głębokości odpowiedniej dla danego gatunku, zgodnie z informacją podaną na opakowaniu.
Po siewie powierzchnię można delikatnie docisnąć, aby nasiona miały lepszy kontakt z wilgotną ziemią. Podczas suchej pogody konieczne jest ostrożne podlewanie drobnym strumieniem. Silny strumień może wypłukać nasiona i zgromadzić je w jednym miejscu.
Poplon musi być wysiany dostatecznie gęsto, aby szybko zasłonić podłoże, ale nadmierna ilość nasion prowadzi do wzajemnego zagłuszania roślin. Najbezpieczniej stosować normę podaną przez producenta i przeliczyć ją na rzeczywistą powierzchnię grządki.
Co zrobić z poplonem przed zimą?
Sposób postępowania zależy od gatunku i planowanego terminu kolejnej uprawy. Rośliny wrażliwe na mróz mogą pozostać na powierzchni jako naturalna osłona. Ich łodygi i liście ograniczają uderzenia deszczu, osłaniają ziemię oraz stopniowo się rozkładają.
Jeżeli rośliny zaczynają tworzyć dojrzałe nasiona, trzeba je wcześniej skosić. Nie należy dopuszczać do niekontrolowanego rozsiewania, szczególnie gorczycy, facelii i gryki.
Młodą, miękką masę można pozostawić na powierzchni albo wymieszać z płytką warstwą gleby. Zakopywanie dużej ilości świeżych roślin bardzo głęboko ogranicza dostęp powietrza i może spowolnić rozkład.
Poplony ozime, takie jak żyto lub wyka ozima, pozostają do wiosny. Trzeba zakończyć ich wzrost odpowiednio wcześnie przed siewem lub sadzeniem warzyw, aby resztki zaczęły się rozkładać i nie utrudniały przygotowania grządki.
Najczęstsze błędy przy wysiewie poplonu
Pierwszym błędem jest pomijanie płodozmianu. Gorczyca rośnie szybko, ale wysiewana co roku na stanowisku po kapustnych może przynieść więcej problemów niż korzyści.
Drugim jest zbyt późny siew gatunków potrzebujących ciepła. Roślina, która wzejdzie tuż przed chłodami, nie stworzy odpowiedniej ilości korzeni ani zielonej masy.
Trzecim błędem jest pozostawienie nasion na suchej, nierównej powierzchni. Bez kontaktu z wilgotną glebą wschody będą słabe i nieregularne.
Czwartym jest dopuszczenie do rozsiania poplonu. W kolejnym sezonie może on pojawiać się między warzywami i konkurować z nimi o wodę.
Piątym błędem jest traktowanie zielonego nawozu jako pełnego zamiennika nawożenia. Poplon poprawia strukturę, osłania glebę i pomaga zatrzymać składniki w obiegu, ale bardzo wyczerpane stanowisko może nadal wymagać kompostu lub nawożenia dostosowanego do planowanej uprawy.
Prosty plan wyboru poplonu
Najpierw trzeba zapisać, co rosło na danej grządce i co ma się na niej znaleźć w przyszłym sezonie. Pozwala to odrzucić rośliny należące do tych samych rodzin.
Następnie należy określić cel:
- dodatkowy zbiór warzyw,
- szybkie zasłonięcie ziemi,
- poprawa struktury,
- wzbogacenie stanowiska w materię organiczną,
- ochrona gleby przez zimę.
Kolejny krok to sprawdzenie czasu pozostałego do chłodów. Przy wcześniejszym siewie można wybierać spośród większej liczby roślin. Gdy sezon jest zaawansowany, lepiej sięgnąć po szybko rosnący gatunek albo poplon ozimy.
Na końcu trzeba ocenić możliwość podlewania. Nawet dobrze dobrany poplon nie spełni swojego zadania, jeśli nasiona zostaną wysiane w suchą ziemię i nie otrzymają wilgoci potrzebnej do równych wschodów.
Na typowej grządce po warzywach kapustnych najbardziej uniwersalna będzie facelia, owies lub żyto. Po cebuli, sałacie czy wczesnych ziemniakach można wykorzystać także gorczycę, grykę albo warzywa na jesienny zbiór. Najlepszy poplon nie jest więc jednym konkretnym gatunkiem, lecz rośliną dopasowaną do historii grządki, terminu siewu i planu na kolejny sezon.
Zobacz także
