Rośliny do sadzenia zimą to przede wszystkim odporne drzewa i krzewy liściaste, które znajdują się w okresie spoczynku. W grudniu, styczniu, a nawet lutym można jeszcze wykonać niektóre nasadzenia, pod warunkiem że ziemia nie jest zamarznięta ani nadmiernie mokra. Nie oznacza to jednak, że każda zimowa odwilż jest dobrą okazją do sadzenia – znaczenie mają gatunek, stan sadzonki, lokalny klimat i pogoda przewidywana na kolejne dni.
Czy zimą naprawdę można sadzić rośliny w ogrodzie?
Tak, ale zimowe sadzenie nie jest tym samym co tradycyjne nasadzenia jesienne. W listopadzie gleba zwykle pozostaje jeszcze stosunkowo ciepła, natomiast w środku zimy jej temperatura jest znacznie niższa, a rozwój korzeni może być bardzo ograniczony.
Największe możliwości daje okres spoczynku drzew i krzewów liściastych. Po opadnięciu liści rośliny nie prowadzą intensywnego wzrostu, dzięki czemu lepiej znoszą przesadzanie z odkrytym systemem korzeniowym. Dotyczy to jednak wyłącznie gatunków przystosowanych do takich zabiegów.
Według zaleceń Royal Horticultural Society (RHS) wiele drzew i krzewów można sadzić od jesieni do wiosny, jeśli podłoże nie jest zamarznięte ani podmokłe. W polskich warunkach trzeba dodatkowo uwzględnić silniejsze mrozy występujące w niektórych regionach kraju.
Dlatego zimowe nasadzenia są bardziej uzasadnione podczas dłuższej, łagodnej odwilży niż tuż przed zapowiadanym gwałtownym ochłodzeniem.
Jeżeli zastanawiasz się, które gatunki najlepiej umieszczać w ziemi jeszcze podczas jesieni, sprawdź również poradnik rośliny do sadzenia przed zimą. Zimowe sadzenie dotyczy węższej grupy roślin i wymaga ostrożniejszej oceny warunków.
Jakie drzewa i krzewy liściaste można posadzić zimą?
Najbardziej racjonalnym wyborem są odporne gatunki liściaste, które zakończyły wegetację. Szczególnie dotyczy to sadzonek z odkrytym korzeniem, przeznaczonych do sadzenia w okresie spoczynku.
Grab i buk na żywopłot
Grab pospolity jest jednym z gatunków wykorzystywanych do tworzenia formowanych żywopłotów. Sadzonki z odkrytym korzeniem można sadzić w okresie bezlistnym, również podczas sprzyjającej zimowej pogody.
Buk pospolity również nadaje się na żywopłoty, ale jest bardziej wymagający pod względem stanowiska i wilgotności gleby. Młode sadzonki źle znoszą przesuszenie korzeni, dlatego nie powinny pozostawać długo poza ziemią.
Przy obu gatunkach ważniejsze od samej daty jest przygotowanie przepuszczalnego podłoża oraz ochrona korzeni przed wysychaniem podczas transportu i sadzenia.
Dereń biały i pęcherznica kalinolistna
To odporne krzewy ozdobne, które dobrze sprawdzają się w wielu polskich ogrodach.
Dereń biały jest ceniony między innymi za dekoracyjne pędy, szczególnie widoczne po opadnięciu liści. Pęcherznica kalinolistna dobrze nadaje się do swobodnych żywopłotów i większych kompozycji krzewiastych.
Oba gatunki można rozważyć do sadzenia w stanie spoczynku, jeśli sadzonki są zdrowe, a gleba nadaje się do pracy. Na stanowiskach podmokłych lepiej poczekać, ponieważ nawet odporne krzewy mogą mieć problemy z przyjęciem się w glebie pozbawionej dostępu powietrza.
Ligustr pospolity i leszczyna
Ligustr pospolity jest popularnym gatunkiem żywopłotowym. Sadzonki przeznaczone do nasadzeń w stanie spoczynku mogą być odpowiednie na łagodniejszy okres zimy, szczególnie gdy ziemia pozostaje rozmarznięta.
Leszczyna pospolita to z kolei krzew lub niewielkie drzewo, które wymaga odpowiednio dużo miejsca. Przed sadzeniem należy uwzględnić jej docelową wielkość oraz wymagania dotyczące zapylania, jeśli zależy nam na owocach.
Nie warto kupować dużych sadzonek wyłącznie dlatego, że zimą są dostępne w sprzedaży. Im bardziej rozbudowana część nadziemna i system korzeniowy, tym większe znaczenie ma prawidłowe przygotowanie stanowiska oraz odpowiednie zabezpieczenie rośliny.
Czy zimą można sadzić drzewa i krzewy owocowe?
W przypadku roślin owocowych potrzebna jest większa ostrożność. Jabłonie, porzeczki, agrest czy niektóre maliny można sadzić w okresie spoczynku, jednak późne nasadzenia są uzależnione od pogody, odporności odmiany i sposobu przygotowania sadzonek.
W łagodniejszych regionach Polski oraz podczas dłuższej odwilży można rozważyć sadzenie zdrowych, zahartowanych sadzonek z odkrytym korzeniem. Nie jest to jednak zalecenie, aby rozpoczynać zakładanie sadu w dowolnym momencie grudnia lub stycznia.
Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do gatunków bardziej wrażliwych na niską temperaturę i uszkodzenia mrozowe, takich jak brzoskwinie czy morele. W wielu sytuacjach bezpieczniejszym terminem będzie dla nich wiosna.
Przy zakupie drzew owocowych sprawdź:
- Podkładkę – wpływa na siłę wzrostu, rozmiar drzewa i jego wymagania.
- Stan korzeni – nie mogą być przesuszone, połamane ani uszkodzone przez mróz.
- Odporność odmiany – powinna odpowiadać warunkom klimatycznym konkretnego ogrodu.
- Stanowisko – należy unikać miejsc, w których zalega zimne powietrze albo długo utrzymuje się woda.
Przy drzewach szczepionych trzeba też zwrócić uwagę na prawidłową wysokość miejsca szczepienia względem powierzchni ziemi.
Jeśli masz wątpliwości, czy posadzić drzewko podczas zimowego ocieplenia, czy przechować je do wiosny, lepiej kierować się kondycją materiału szkółkarskiego i rzeczywistymi warunkami niż samą możliwością wykopania dołka.
Róże, byliny i rośliny w doniczkach – czy można sadzić je podczas odwilży?
Rośliny sprzedawane w pojemnikach często mają dłuższy możliwy okres sadzenia niż egzemplarze z odkrytym korzeniem. Nie oznacza to jednak, że powinny trafiać do ogrodu przez całą zimę bez ograniczeń.
Róże z odkrytym korzeniem
Róże bywają sadzone w okresie spoczynku, także podczas łagodnej zimy. W Polsce termin należy jednak dostosować do regionu oraz kondycji sadzonek. Przy ryzyku silnych mrozów wkrótce po sadzeniu rozsądniejszym wyborem może być wiosna.
Jeżeli sadzenie jest uzasadnione, trzeba zapewnić właściwą głębokość umieszczenia rośliny zgodnie z jej typem oraz zaleceniami szkółki. Ważne jest również zabezpieczenie podstawy pędów w sposób odpowiedni dla danej róży.
Odporne byliny w pojemnikach
Niektóre w pełni mrozoodporne byliny z dobrze rozwiniętą bryłą korzeniową mogą być sadzone w rozmarzniętej ziemi. Nie jest to jednak optymalny termin dla większości ogrodowych nasadzeń.
W chłodnym podłożu rozwój korzeni będzie ograniczony, a świeżo posadzona bylina może być bardziej narażona na wypychanie przez zamarzającą i rozmarzającą glebę.
Zamiast sadzić przypadkowo kupione rośliny w styczniu, lepiej często poczekać do wczesnej wiosny, kiedy gleba będzie nadawała się do pracy, a ryzyko gwałtownego przemarzania zmaleje.
Dlaczego zimozielone krzewy wymagają ostrożności?
Różaneczniki, laurowiśnie, ostrokrzewy i wiele iglaków zachowują liście lub igły przez zimę. Nadal tracą wodę, a podczas zamarznięcia gleby ich korzenie nie mogą skutecznie uzupełniać wilgoci.
Dlatego zimowe sadzenie takich roślin jest bardziej ryzykowne niż sadzenie odpornych krzewów liściastych w stanie spoczynku.
Wskazuje na to również Związek Szkółkarzy Polskich, zwracając uwagę na znaczenie terminu sadzenia, przygotowania bryły korzeniowej i odporności na mróz.
Większość nowych nasadzeń zimozielonych lepiej zaplanować wcześniej jesienią albo wykonać wiosną, kiedy rośliny będą miały korzystniejsze warunki do ukorzenienia.
Co można sadzić w grudniu, styczniu i lutym?
Nie ma jednego kalendarza, który sprawdzi się w całej Polsce. W łagodniejszej zimie ziemia może pozostawać rozmarznięta przez wiele tygodni, a w innym sezonie już w grudniu warunki wykluczą jakiekolwiek sadzenie.
Poniższa tabela pokazuje możliwości, a nie gwarantowane terminy.
| Termin | Co można rozważyć i na jakich warunkach? |
|---|---|
| Grudzień | Odporne drzewa i krzewy liściaste w stanie spoczynku, w tym sadzonki żywopłotowe z odkrytym korzeniem. Tylko w rozmarzniętej, niepodmokłej glebie i przy korzystnej prognozie. |
| Styczeń | Możliwe są wybrane nasadzenia roślin liściastych podczas dłuższej odwilży, ale w wielu ogrodach rozsądniej odłożyć pracę. Ryzyko gwałtownego ochłodzenia jest istotnym ograniczeniem. |
| Luty | W łagodniejszych regionach można rozpocząć sadzenie odpornych drzew i krzewów w spoczynku. Należy sprawdzić, czy gleba rozmarzła w całej strefie sadzenia, a nie tylko na powierzchni. |
W praktyce lepszym wskaźnikiem niż miesiąc jest połączenie stanu gleby, temperatury i prognozy na najbliższe dni.
Na przykład kilka słonecznych godzin w styczniu nie oznacza, że ziemia nadaje się do sadzenia. Wierzchnia warstwa może być miękka, podczas gdy kilkanaście centymetrów niżej nadal znajduje się zamarznięte podłoże.
Jak sprawdzić, czy gleba nadaje się do zimowego sadzenia?
Przed przystąpieniem do pracy trzeba ocenić podłoże w miejscu planowanego sadzenia. Nie wystarczy spojrzeć na termometr lub sprawdzić, czy stopniał śnieg.
Przydatny jest prosty test wykonywany szpadlem:
- Sprawdź głębokość rozmarznięcia. Ziemia powinna dawać się swobodnie przygotować na całej głębokości potrzebnej dla korzeni sadzonki. Jeśli niżej znajduje się twarda, zamarznięta warstwa, odłóż sadzenie.
- Oceń wilgotność. Podłoże powinno być wilgotne, ale nie rozmokłe. Ziemia, która tworzy lepką, ociekającą wodą masę, nie nadaje się do intensywnych prac.
- Zwróć uwagę na strukturę. Ziemia nie powinna być tak zbita, aby po zasypaniu dołka wokół korzeni pozostały duże puste przestrzenie lub twarde bryły.
- Sprawdź prognozę. Jeśli bezpośrednio po planowanym sadzeniu ma nadejść silny mróz, bezpieczniej przełożyć prace.
Ciężka gleba gliniasta może pozostawać zbyt mokra nawet podczas dłuższej odwilży. Kopanie i ugniatanie jej w takich warunkach pogarsza strukturę, co później utrudnia rozwój korzeni.
Więcej o ocenie podłoża i właściwym przygotowaniu stanowiska przeczytasz w artykule jak przygotować glebę na zimę.
Jak prawidłowo posadzić drzewo lub krzew podczas zimowej odwilży?
Jeżeli warunki pozwalają na sadzenie, sam sposób wykonania pracy nie różni się zasadniczo od nasadzeń wykonywanych w okresie spoczynku jesienią lub wczesną wiosną. Większej uwagi wymagają jednak ochrona korzeni i prognozowane ochłodzenie.
Przygotowanie i sadzenie krok po kroku
- Przygotuj stanowisko przed wyjęciem sadzonki z opakowania. Wykop dołek odpowiednio szeroki, aby korzenie można było swobodnie rozłożyć. Nie powinien być głębszy, niż wymaga tego prawidłowe ustawienie rośliny.
- Zabezpiecz korzenie przed wysychaniem. Sadzonki z odkrytym korzeniem trzymaj osłonięte przed wiatrem i słońcem. Nie pozostawiaj ich rozłożonych na ziemi podczas przygotowywania kilku stanowisk.
- Ustaw roślinę na właściwej wysokości. Nie zasypuj podstawy pnia zbyt głęboko. W przypadku roślin szczepionych uwzględnij wymagania dotyczące miejsca szczepienia.
- Wypełnij dołek ziemią. Rozmieść podłoże między korzeniami, a następnie delikatnie je dociśnij, aby ograniczyć powstawanie pustych przestrzeni.
- Podlej, jeśli warunki na to pozwalają. Podlewanie po posadzeniu pomaga osadzić ziemię wokół korzeni. Wykonuj je przy dodatniej temperaturze, gdy podłoże nie jest zamarznięte ani nasycone wodą.
- Zabezpiecz powierzchnię gleby. Warstwa ściółki może ograniczyć wahania temperatury i wysychanie podłoża. Nie usypuj jednak mokrej kory bezpośrednio przy pniu.
Nie ma potrzeby dodawania do dołka dużych ilości nawozu mineralnego. W okresie spoczynku roślina nie potrzebuje pobudzania do intensywnego wzrostu, a nadmierne nawożenie może zaszkodzić korzeniom.
Przy większych drzewkach trzeba również ocenić potrzebę palikowania oraz ochrony pnia przed zwierzętami. Zabezpieczenie powinno być dostosowane do rozmiaru rośliny i warunków panujących w ogrodzie.
Kiedy zimowe sadzenie lepiej odłożyć do wiosny?
Istnieją sytuacje, w których nawet zdrowa sadzonka nie powinna trafić do gruntu. Najważniejsze jest ryzyko uszkodzenia korzeni oraz brak odpowiednich warunków do przyjęcia się rośliny.
Odłóż sadzenie, jeśli:
- gleba jest zamarznięta, nawet jeśli jej wierzchnia warstwa zaczęła już rozmarzać;
- w dołku gromadzi się woda, która nie może swobodnie odpłynąć;
- na najbliższe dni zapowiadany jest gwałtowny spadek temperatury;
- sadzonka ma uszkodzone, przemarznięte lub przesuszone korzenie;
- wybrany gatunek jest wrażliwy na mróz albo potrzebuje dłuższego okresu ukorzeniania;
- stanowisko nie zostało właściwie przygotowane, a jego poprawa wymaga prac w mokrej lub zmarzniętej ziemi.
Szczególnej ostrożności wymagają magnolie, wrażliwsze odmiany hortensji, młode rośliny zimozielone oraz drzewa owocowe o ograniczonej odporności na mróz. Sam fakt, że można kupić je zimą w doniczce, nie oznacza odpowiedniego terminu sadzenia.
Jeżeli masz już zakupioną sadzonkę z odkrytym korzeniem, nie pozostawiaj jej na kilka tygodni w ciepłym pomieszczeniu. Korzenie trzeba zabezpieczyć przed wysychaniem i przemarzaniem, zgodnie z zaleceniami szkółki. Krótkotrwałym rozwiązaniem może być zadołowanie rośliny w niezamarzniętej ziemi albo przechowywanie w odpowiednio chłodnych, kontrolowanych warunkach.
Rośliny w pojemnikach również wymagają ochrony bryły korzeniowej. Doniczka pozostawiona na mrozie jest bardziej narażona na szybkie przemarzanie niż korzenie znajdujące się głęboko w gruncie.
Sposoby zabezpieczania młodych roślin opisujemy w poradniku jak okrywać rośliny na zimę.
Co zrobić zimą, jeśli warunki nie pozwalają na sadzenie?
Zamiast wykorzystywać każdą chwilową odwilż, można przygotować ogród do wiosennych nasadzeń. To szczególnie rozsądne w przypadku większych drzew, kosztownych odmian lub stanowisk wymagających poprawy gleby.
Najpierw określ docelowe rozmiary planowanych roślin. Niewielka sadzonka może po latach osiągnąć kilka metrów szerokości, dlatego odstępy od budynków, ogrodzenia oraz innych nasadzeń trzeba przewidzieć już podczas planowania.
Następnie sprawdź wymagania dotyczące nasłonecznienia, odczynu i przepuszczalności gleby. Zimowa obserwacja ogrodu pozwala też zauważyć miejsca, w których długo zalega woda lub gromadzi się zimne powietrze.
Możesz również przygotować plan zakupów i określić, które rośliny najlepiej posadzić wczesną wiosną. Dokładniej omawiamy to w artykule planowanie ogrodu zimą – jak przygotować nasadzenia na wiosnę.
W przypadku cebulek kwiatowych i warzyw sytuacja jest inna niż przy drzewach liściastych. Cebule tulipanów standardowo sadzi się jesienią, a czosnek ozimy wymaga terminu odpowiedniego do lokalnych warunków i odmiany. Sadzenie tych roślin w środku zimy nie powinno być traktowane jako zwykłe przedłużenie jesiennego sezonu. Znacznie lepiej zaplanować właściwy termin dla każdej uprawy.
Które rośliny najlepiej wybrać do późnego zimowego sadzenia?
Jeśli ziemia jest rozmarznięta, warunki pogodowe stabilne, a sadzonki znajdują się w pełnym spoczynku, można rozważyć przede wszystkim odporne gatunki liściaste, takie jak grab, ligustr pospolity, dereń biały czy pęcherznica kalinolistna. W odpowiednich warunkach możliwe są również nasadzenia wybranych drzew i krzewów owocowych.
Nie ma jednak potrzeby spieszyć się z sadzeniem roślin wrażliwych, zimozielonych ani gatunków, które lepiej znoszą przesadzanie wiosną. Dodatnia temperatura powietrza nie wystarcza, jeśli głębsze warstwy ziemi pozostają zamarznięte.
Przed rozpoczęciem prac wybierz jedną planowaną roślinę, sprawdź jej wymagania oraz stan gleby w miejscu sadzenia. Jeśli warunki nie są odpowiednie, przygotuj stanowisko na wiosnę. W ogrodnictwie prawidłowy termin często ma większe znaczenie niż pośpiech z wykorzystaniem kilku cieplejszych zimowych dni.