Jesień nie oznacza końca prac związanych z sadzeniem. Dla wielu drzew, krzewów i roślin cebulowych to właśnie chłodniejsze miesiące są naturalnym momentem na znalezienie im miejsca w ogrodzie. Trzeba jednak odróżnić rośliny, które rzeczywiście korzystają z jesiennego terminu, od tych, których sadzenie lepiej odłożyć, gdy pogoda zaczyna szybko się pogarszać.
Najważniejsza nie jest przy tym konkretna data w kalendarzu. Liczy się stan rośliny, temperatura gleby, jej wilgotność oraz czas pozostały do zamarznięcia podłoża. W polskim ogrodzie październik może jednego roku oznaczać łagodną pogodę, a innego przynieść pierwsze poważniejsze przymrozki.
Dlaczego wiele roślin warto sadzić właśnie jesienią?
Jesienne sadzenie ma jedną dużą zaletę: po letnich upałach gleba jest jeszcze stosunkowo ciepła, natomiast niższa temperatura powietrza ogranicza utratę wody. Roślina nie musi jednocześnie intensywnie rozwijać części nadziemnej.
Dotyczy to szczególnie drzew i krzewów przechodzących w stan spoczynku. Jesienny termin jest również ważny dla wielu roślin cebulowych kwitnących wiosną.
Nie oznacza to jednak, że każdą sadzonkę kupioną we wrześniu lub październiku można bez zastanowienia umieścić w ziemi.
Roślina musi być dopasowana do stanowiska, a korzenie powinny mieć kontakt z odpowiednio przygotowaną glebą. Jeżeli ogród jest podmokły, bardzo ciężki albo wystąpiły już warunki uniemożliwiające prawidłowe przygotowanie podłoża, samo hasło „jesienne sadzenie” nie jest wystarczającym argumentem.
Jakie kwiaty cebulowe sadzi się jesienią?
To najbardziej oczywista grupa jesiennych nasadzeń. Cebule wielu gatunków kwitnących wiosną trafiają do gruntu właśnie przed zimą.
Do najpopularniejszych należą:
- tulipany,
- narcyzy,
- krokusy,
- szafirki,
- hiacynty,
- czosnki ozdobne.
Nie wszystkie powinny jednak trafiać do ziemi dokładnie tego samego dnia. Termin zależy od gatunku, pogody i regionu kraju.
Tulipany
Tulipany są jednym z klasycznych wyborów do jesiennego sadzenia. Cebule umieszcza się w przepuszczalnej glebie, unikając miejsc, w których po opadach długo stoi woda.
To ważniejsze niż posadzenie ich dokładnie według daty znalezionej w kalendarzu ogrodniczym. Cebula pozostająca przez długi czas w mokrym, pozbawionym odpływu podłożu jest narażona na problemy niezależnie od prawidłowego terminu sadzenia.
Tulipany dobrze wyglądają sadzone w grupach. Zamiast rozmieszczać kilkanaście cebul pojedynczo w dużych odstępach, można zaplanować kilka skupisk, które wiosną stworzą wyraźniejsze plamy koloru.
Narcyzy
Narcyzy również sadzi się przed zimą. Nie należy z tym niepotrzebnie zwlekać do momentu, kiedy gleba zaczyna zamarzać.
Przy zakupie cebul warto je obejrzeć. Egzemplarze miękkie, uszkodzone lub z wyraźnymi oznakami gnicia nie są dobrym materiałem do zakładania rabaty.
Krokusy i szafirki
Jeżeli celem jest uzyskanie pierwszych kolorów w ogrodzie po zimie, krokusy i szafirki są bardzo praktycznym wyborem.
Ze względu na niewielkie rozmiary dobrze prezentują się w większych grupach. Można wykorzystać je na rabatach, przy ścieżkach lub w innych miejscach, w których wiosenne kwiaty będą dobrze widoczne.
Przed sadzeniem dobrze jednak pomyśleć o tym, jak rabata będzie wyglądała później. Liści roślin cebulowych nie należy usuwać natychmiast po przekwitnięciu tylko dlatego, że przestały być dekoracyjne. Warto więc zestawić je z roślinami, które później częściowo zasłonią zasychające liście.
Czosnki ozdobne
Czosnki ozdobne mogą być interesującym wyborem dla osób szukających wyższych roślin cebulowych. Ich cebule sadzi się jesienią, a wiele odmian rozwija efektowne kwiatostany później niż najwcześniejsze wiosenne cebulowe.
Przy większej liczbie cebul ręczne wykonywanie każdego otworu niewielką łopatką szybko staje się męczące.
Materiał zawiera linki afiliacyjne. Możemy otrzymać prowizję za zakup dokonany po przejściu przez taki link. Nie wpływa to na cenę produktu dla kupującego.
Przy zakładaniu większej rabaty cebulowej pomocna może być sadzarka Fiskars Solid. Takie narzędzie ma sens przede wszystkim wtedy, gdy jednorazowo sadzimy kilkadziesiąt cebul. Przy kilku tulipanach zwykła łopatka ogrodnicza będzie wystarczająca.
Jakie drzewa owocowe można sadzić jesienią?
Jesień jest ważnym okresem sadzenia drzew owocowych, zwłaszcza sadzonek oferowanych z odkrytym systemem korzeniowym. Do gatunków często sadzonych w tym okresie należą między innymi:
- jabłonie,
- grusze,
- śliwy,
- wiśnie,
- czereśnie.
Sam gatunek to jednak dopiero początek decyzji. Przy drzewie owocowym trzeba uwzględnić odmianę, podkładkę, docelową wielkość drzewa, wymagania dotyczące zapylania oraz warunki panujące w konkretnym ogrodzie.
Dwie jabłonie mogą po latach różnić się wielkością znacznie bardziej, niż sugerowałby wygląd młodych sadzonek ustawionych obok siebie w szkółce.
Sadzonka z odkrytym korzeniem wymaga szybkiego działania
Korzenie takiej rośliny nie powinny długo pozostawać wystawione na działanie powietrza i wiatru. Jeżeli drzewka nie można od razu posadzić, system korzeniowy trzeba zabezpieczyć przed wysychaniem.
Dołek powinien pozwalać na swobodne ułożenie korzeni. Nie należy wciskać ich do zbyt małego otworu ani zawijać ku górze tylko po to, aby sadzonka się zmieściła.
Po zasypaniu korzeni ziemię trzeba ustabilizować i roślinę podlać. Podlewanie po posadzeniu nie jest zarezerwowane dla lata — pomaga również glebie osiąść wokół systemu korzeniowego.
Krzewy owocowe, które można posadzić przed zimą
Jesień jest również dobrym momentem na założenie części przydomowego jagodnika.
W tym okresie sadzi się między innymi:
- porzeczki,
- agrest,
- maliny,
- część odmian jeżyn.
Tutaj również warto sprawdzić wymagania konkretnej odmiany, zamiast kierować się wyłącznie nazwą gatunku.
Szczególnie istotne jest docelowe miejsce. Krzew posadzony kilkadziesiąt centymetrów za blisko ścieżki może wyglądać niewinnie przez pierwszy sezon, ale po kilku latach zacznie utrudniać przejście. Jesienią łatwo popełnić ten błąd, ponieważ wiele sadzonek nie ma już pełnego ulistnienia i wydaje się znacznie mniejszych niż w sezonie.
Czy róże można sadzić jesienią?
Jesień jest tradycyjnym terminem sadzenia wielu róż, szczególnie oferowanych z odkrytym systemem korzeniowym.
Roślina powinna trafić do ziemi na tyle wcześnie, aby przed silnymi mrozami zdążyła rozpocząć proces ukorzeniania. Po posadzeniu róże wymagają również odpowiedniego przygotowania do zimy, zależnego od rodzaju rośliny i lokalnych warunków.
Przy wyborze miejsca warto od razu uwzględnić docelowe rozmiary krzewu. Sadzenie kilku róż bardzo blisko siebie daje natychmiastowe wrażenie pełnej rabaty, ale po rozrośnięciu roślin może powodować nadmierne zagęszczenie.
Jakie drzewa i krzewy ozdobne sadzić jesienią?
Jesienią można sadzić wiele odpornych drzew i krzewów liściastych, zwłaszcza gdy zakończyły już intensywną wegetację.
Do ogrodowych kandydatów należą w zależności od stanowiska i odmiany między innymi:
- klony,
- lipy,
- dęby,
- jarzęby,
- derenie,
- kaliny,
- leszczyny,
- głogi,
- część żywopłotowych krzewów liściastych.
Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że każdy gatunek drzewa równie dobrze znosi późne jesienne sadzenie. W przypadku roślin bardziej wrażliwych, wolno regenerujących system korzeniowy albo niedopasowanych do lokalnego klimatu bezpieczniejszy może być inny termin.
Szczególnej ostrożności wymagają również bardzo późne zakupy. Jeśli ziemia zaczyna zamarzać, prognozowane są silne spadki temperatury, a sadzonka wymagałaby posadzenia „na ostatnią chwilę”, lepiej ocenić sytuację indywidualnie niż kierować się zasadą, że jesień zawsze jest dobrym terminem.
A co z bylinami?
Wczesna jesień może być dobrym okresem sadzenia i dzielenia wielu odpornych bylin. Gleba pozostaje jeszcze ciepła, a rośliny nie są narażone na letnie upały.
Na rabatach można w tym okresie sadzić lub przesadzać między innymi wybrane:
- funkie,
- żurawki,
- piwonie,
- liliowce,
- floksy,
- jeżówki,
- rudbekie.
Tutaj szczególnie ważny jest jednak moment jesieni. Posadzenie odpornej byliny na początku września i posadzenie tej samej rośliny tuż przed zamarznięciem gleby to dwie różne sytuacje.
Późno kupiona, niewielka sadzonka może nie zdążyć odpowiednio się zaaklimatyzować. Jeżeli roślina jest bardziej wrażliwa albo warunki w ogrodzie są trudne, nie warto traktować jesieni jako obowiązkowego terminu.
Najczęstszy błąd przy jesiennym sadzeniu: patrzenie wyłącznie na kalendarz
Poradniki często operują miesiącami: sadź we wrześniu, październiku albo do listopada. To wygodne uproszczenie, ale pogoda nie działa według kalendarza.
Znacznie ważniejsze są rzeczywiste warunki.
Jeśli ziemia jest niezamarznięta, możliwa do prawidłowego przygotowania, a roślina znajduje się w odpowiedniej fazie, sadzenie może być możliwe. Jeżeli natomiast podłoże jest bardzo mokre, zmarznięte albo pogoda gwałtownie się pogarsza, sama właściwa kartka w kalendarzu nie uratuje nasadzenia.
Różnice występują również pomiędzy regionami Polski. Termin bezpieczny w cieplejszym miejscu nie musi być równie dobry w chłodniejszym rejonie kraju.
Jak głęboko sadzić cebule?
W przypadku cebul nie ma jednej prawidłowej głębokości dla wszystkich gatunków. Duża cebula tulipana i drobna cebulka krokusa nie powinny automatycznie trafiać na identyczną głębokość.
Praktyczną wskazówką jest kierowanie się zaleceniami dla konkretnego gatunku i wielkością cebuli. Informacje producenta materiału roślinnego są w tym przypadku bardziej użyteczne niż jedna uniwersalna liczba dla całej rabaty.
Znaczenie ma też rodzaj gleby. Bardzo ciężkie i długo zatrzymujące wodę podłoże stwarza inne warunki niż gleba lekka i szybko przepuszczająca wodę.
Dlatego przed wykonaniem kilkudziesięciu identycznych otworów dobrze sprawdzić wymagania roślin, które rzeczywiście trafią na rabatę.
Trzy rzeczy, które sprawdź przed zakupem sadzonki
Pierwsza to docelowy rozmiar rośliny. Niewielka sadzonka drzewa może po latach mieć koronę zajmującą znaczną część ogrodu.
Druga to stanowisko. Roślina przeznaczona na słoneczną, przepuszczalną rabatę nie stanie się nagle dobrym wyborem do stale mokrego i zacienionego narożnika tylko dlatego, że została kupiona w promocji.
Trzecia to odporność i wymagania konkretnej odmiany. Nazwa gatunku nie zawsze daje wystarczającą informację. W obrębie jednej grupy mogą występować odmiany różniące się siłą wzrostu, wymaganiami i odpornością na warunki zimowe.
Jak przygotować miejsce do jesiennego sadzenia?
Najpierw usuń chwasty i pozostałości roślin dokładnie z miejsca przyszłego nasadzenia. W przypadku chwastów wieloletnich pozostawienie fragmentów korzeni może oznaczać dodatkową pracę w następnym sezonie.
Następnie przygotuj otwór odpowiedni do systemu korzeniowego. Przy drzewach i większych krzewach korzenie nie powinny być zawinięte ani ściśnięte.
Do takich prac potrzebny jest przede wszystkim solidny szpadel. Jeżeli dotychczas używane narzędzie wygina się w twardszej glebie albo ma uszkodzony trzonek, jesienne nasadzenia są dobrym momentem na jego wymianę. Jedną z dostępnych opcji jest szpadel Fiskars Solid. Przy wyborze ważniejsza od samej marki jest wygoda pracy, długość narzędzia i dopasowanie go do rodzaju wykonywanych prac.
Po posadzeniu zasyp korzenie, delikatnie ustabilizuj podłoże i dokładnie podlej roślinę. Nie należy pozostawiać świeżo posadzonego drzewa tylko dlatego, że jesienne powietrze wydaje się wilgotne.
Kiedy jesienne sadzenie lepiej sobie odpuścić?
Pierwszym sygnałem ostrzegawczym jest zamarznięta ziemia. Sadzenie drzewa nie powinno polegać na walce szpadlem z twardym podłożem tylko dlatego, że sadzonka została już kupiona.
Drugim jest gleba nasycona wodą. Jeśli dół po wykopaniu szybko wypełnia się wodą, trzeba najpierw ustalić, czy dane stanowisko w ogóle nadaje się dla wybranej rośliny.
Trzecim przypadkiem są rośliny wrażliwe na mróz lub takie, dla których w danych warunkach bezpieczniejszy jest termin wiosenny.
Czwarty problem to sadzonka w złym stanie. Jesienny termin nie naprawi przesuszonych korzeni, uszkodzeń czy rozwijającego się gnicia.
Lista roślin do jesiennego sadzenia nie wystarczy — potrzebny jest jeszcze plan
Najprostszy plan zaczyna się od kartki, nie od łopaty.
Najpierw wypisz miejsca, które chcesz obsadzić, i określ panujące tam warunki: słońce, rodzaj gleby, wilgotność oraz dostępną przestrzeń.
Następnie wybierz gatunki i odmiany odpowiednie do tych miejsc. Dopiero później kupuj rośliny.
Cebule wiosennych kwiatów można rozplanować w grupach, drzewa od razu umieścić z uwzględnieniem ich przyszłych rozmiarów, a krzewom pozostawić miejsce na swobodny wzrost.
Na końcu sprawdź pogodę i stan gleby. Jeśli warunki pozwalają na prawidłowe wykonanie pracy, można rozpocząć sadzenie. Jeżeli jesień gwałtownie przeszła w zimę, nie warto realizować planu za wszelką cenę.
Najlepsze jesienne nasadzenie nie jest bowiem tym wykonanym najpóźniej. Jest nim roślina dobrana do właściwego miejsca, posadzona w odpowiednich warunkach i mająca realną szansę rozpocząć kolejny sezon bez konieczności naprawiania błędów popełnionych poprzedniej jesieni.
Zobacz także
