Koniec lata nie oznacza, że rośliny przestają potrzebować składników pokarmowych. Wręcz przeciwnie — właśnie wtedy zaczynają przygotowywać się do zimy, wzmacniają tkanki, korzenie i pędy oraz gromadzą substancje potrzebne do przetrwania chłodnych miesięcy.
Jesienne nawożenie różni się jednak od wiosennego. O tej porze roku nie chodzi już o pobudzanie szybkiego wzrostu, lecz o przygotowanie roślin do spoczynku. Zbyt późno podany nawóz o niewłaściwym składzie może zrobić więcej szkody niż pożytku.
Dlaczego nawożenie przed jesienią jest ważne
Latem rośliny intensywnie rosną, kwitną i owocują, dlatego stopniowo wykorzystują składniki dostępne w glebie.
Pod koniec sezonu ich potrzeby się zmieniają.
Roślina nie powinna już wypuszczać dużej liczby młodych, delikatnych pędów. Zamiast tego powinna zdążyć je zdrewnieć, wzmocnić system korzeniowy i przygotować komórki na spadki temperatury.
Właśnie dlatego jesienne nawożenie powinno wspierać przede wszystkim:
- dojrzewanie pędów,
- rozwój i regenerację korzeni,
- odporność na niskie temperatury,
- gospodarkę wodną roślin,
- przygotowanie do kolejnego sezonu.
Dobrze przeprowadzone nawożenie nie gwarantuje, że każda roślina przetrwa nawet bardzo trudną zimę, ale może znacząco poprawić jej kondycję przed okresem spoczynku.
Najważniejsza zasada: jesienią ograniczamy azot
Wiosną azot jest jednym z najważniejszych składników nawozów. Pobudza rośliny do wzrostu, sprzyja rozwojowi liści i młodych pędów.
Pod koniec lata ten sam efekt może jednak stać się problemem.
Jeżeli roślina otrzyma dużą dawkę azotu tuż przed jesienią, może rozpocząć intensywny wzrost. Nowe pędy nie zawsze zdążą dojrzeć i zdrewnieć przed pierwszymi przymrozkami.
W rezultacie są znacznie bardziej podatne na uszkodzenia mrozowe.
Dlatego nawożenie azotowe większości roślin wieloletnich powinno być stopniowo ograniczane wraz z końcem lata.
Nie oznacza to, że każdy nawóz jesienny musi być całkowicie pozbawiony azotu. Ważne jest jednak, aby jego ilość była wyraźnie mniejsza niż w preparatach przeznaczonych do intensywnego wzrostu wiosennego.
Potas — jeden z najważniejszych składników przed zimą
W nawożeniu jesiennym szczególne znaczenie ma potas.
Wpływa między innymi na gospodarkę wodną roślin oraz prawidłowe funkcjonowanie ich tkanek. Dobrze odżywiona roślina łatwiej przygotowuje się do okresu niskich temperatur.
Potas pomaga również w dojrzewaniu pędów.
To szczególnie ważne w przypadku:
- drzew owocowych,
- krzewów owocowych,
- róż,
- wielu bylin,
- roślin ozdobnych wieloletnich,
- części roślin zimozielonych.
Nie należy jednak zakładać, że im więcej potasu, tym lepiej. Nadmiar jednego składnika może utrudniać pobieranie innych pierwiastków.
Najbezpieczniej stosować nawozy zgodnie z dawką przewidzianą dla konkretnego rodzaju rośliny.
Fosfor wspiera przede wszystkim korzenie
Drugim składnikiem często obecnym w nawozach jesiennych jest fosfor.
Jego rola wiąże się między innymi z rozwojem systemu korzeniowego oraz procesami energetycznymi zachodzącymi w roślinie.
Silne korzenie są szczególnie ważne przed zimą.
Roślina z dobrze rozwiniętym systemem korzeniowym łatwiej wykorzystuje wodę i składniki pokarmowe z gleby oraz lepiej rozpoczyna wzrost w kolejnym sezonie.
Trzeba jednak pamiętać, że fosfor stosunkowo słabo przemieszcza się w glebie. Dlatego samo rozsypanie dużej ilości nawozu nie oznacza automatycznie, że roślina skutecznie go wykorzysta.
Kiedy zacząć nawożenie jesienne
Określenie „nawożenie jesienne” może być trochę mylące.
W wielu przypadkach najlepiej zacząć je jeszcze pod koniec lata.
Chodzi o to, aby roślina miała czas wykorzystać składniki pokarmowe przed znacznym ochłodzeniem gleby i przejściem w stan spoczynku.
Dla wielu roślin ogrodowych dobrym momentem jest druga połowa sierpnia oraz początek września.
Termin trzeba jednak dopasować do:
- gatunku rośliny,
- regionu kraju,
- przebiegu pogody,
- rodzaju nawozu,
- kondycji roślin.
Jeżeli jesień przychodzi wcześnie i noce szybko stają się chłodne, nawożenie również powinno zakończyć się odpowiednio wcześniej.
Nie każdą roślinę nawozimy tak samo
Jednym z częstszych błędów jest rozsypanie jednego nawozu jesiennego po całym ogrodzie.
Różne grupy roślin mają inne wymagania.
Trawnik
Jesienią trawnik powinien stopniowo kończyć intensywny wzrost.
Dlatego stosuje się nawozy o ograniczonej zawartości azotu, za to z większym udziałem składników wspierających odporność darni.
Nawóz należy rozprowadzić możliwie równomiernie.
Zbyt duża dawka w jednym miejscu może uszkodzić trawę, a nierównomierne rozsianie prowadzi do powstawania fragmentów o różnej kondycji.
Po zastosowaniu nawozu granulowanego trawnik zwykle warto podlać, jeśli nie zapowiada się deszcz.
Drzewa i krzewy owocowe
Drzewa owocowe przygotowują się jesienią nie tylko do zimy, ale również do następnego sezonu.
Sposób nawożenia powinien zależeć przede wszystkim od żyzności gleby, wieku rośliny oraz jej kondycji.
Nie warto automatycznie podawać dużych dawek nawozu każdej jesieni.
Jeżeli drzewo intensywnie rosło, miało zdrowe liście i dobrze owocowało, może nie potrzebować silnego nawożenia.
Znacznie rozsądniej obserwować roślinę oraz od czasu do czasu kontrolować zasobność gleby.
Róże
Róże źle reagują na zbyt późne pobudzanie do wzrostu.
Dlatego pod koniec lata trzeba szczególnie uważać na nawozy bogate w azot.
Preparaty przeznaczone do nawożenia jesiennego powinny wspierać przede wszystkim dojrzewanie pędów i przygotowanie rośliny do zimowania.
Jesienią nie warto próbować „nadrobić” słabego wzrostu dużą dawką nawozu. Roślina powinna już przygotowywać się do spoczynku.
Byliny
W przypadku wielu bylin nawożenie przed jesienią powinno być umiarkowane.
Rośliny kończą wtedy sezon wegetacyjny i stopniowo przenoszą część zgromadzonych substancji do organów podziemnych.
Jeżeli gleba jest żyzna, intensywne nawożenie nie zawsze jest potrzebne.
Często ważniejsza będzie poprawa warunków glebowych oraz zastosowanie dojrzałego kompostu.
Iglaki i rośliny zimozielone
Rośliny zimozielone wymagają szczególnej uwagi, ponieważ zachowują liście lub igły również zimą.
Przez cały chłodny okres tracą z nich wodę.
Dlatego oprócz właściwego nawożenia ogromne znaczenie ma dobre nawodnienie przed nadejściem mrozów.
Jesienny nawóz nie zastąpi podlewania.
Jeśli jesień jest sucha, odpowiednie nawodnienie może mieć dla zimowania większe znaczenie niż dodatkowa porcja nawozu.
Czy kompost można stosować jesienią?
Tak — dobrze przygotowany kompost jest jednym z najbardziej uniwersalnych materiałów stosowanych w ogrodzie.
Dostarcza składników pokarmowych, ale równie ważny jest jego wpływ na właściwości gleby.
Może poprawić:
- strukturę podłoża,
- zdolność zatrzymywania wody,
- warunki dla mikroorganizmów glebowych,
- stopniowe uwalnianie składników pokarmowych.
Jesienią kompost można rozłożyć wokół wielu drzew, krzewów i bylin.
Nie należy jednak usypywać grubej warstwy bezpośrednio przy pniach i podstawach pędów.
Lepiej pozostawić niewielki odstęp, aby ograniczyć ryzyko nadmiernego utrzymywania wilgoci przy korze.
Obornik jesienią — kiedy ma sens
Dobrze rozłożony obornik może być wartościowym nawozem organicznym, ale trzeba stosować go rozsądnie.
Świeży obornik zawiera dużo łatwo dostępnych składników i może być zbyt agresywny dla części roślin.
Dlatego nie powinien być bezpośrednio podsypywany pod delikatne korzenie.
Jesienne stosowanie obornika ma szczególne znaczenie podczas przygotowywania gleby pod przyszłe uprawy.
W takim przypadku można rozłożyć go na powierzchni i odpowiednio wymieszać z podłożem.
W ogrodach przydomowych wygodniejszym rozwiązaniem często jest obornik dobrze przefermentowany albo granulowany, którego dawkę łatwiej kontrolować.
Najpierw gleba, potem nawóz
Nie zawsze problemem jest brak składników pokarmowych.
Czasami składniki znajdują się w ziemi, ale roślina nie może ich skutecznie pobierać.
Wpływa na to między innymi odczyn gleby.
Jeżeli podłoże ma niewłaściwe pH, dostępność części składników może znacznie się zmniejszyć.
Dlatego przy powtarzających się problemach z kondycją roślin warto zainteresować się nie tylko nawozem, ale również samą glebą.
Szczególnie przy większym ogrodzie analiza podłoża może uchronić przed wieloletnim nawożeniem składnikami, których w rzeczywistości już jest wystarczająco dużo.
Czy jesienią można wapnować ogród?
Wapnowanie nie jest zwykłym nawożeniem.
Jego głównym zadaniem jest regulowanie odczynu gleby.
Nie należy wykonywać go tylko dlatego, że „jesienią warto wapnować”.
Najpierw trzeba ustalić, czy gleba rzeczywiście ma zbyt kwaśny odczyn dla uprawianych roślin.
Nie wszystkie gatunki wymagają również takiego samego pH.
Rośliny kwasolubne, takie jak różaneczniki, borówki czy wrzosy, potrzebują kwaśnego podłoża. Wapnowanie stanowiska przeznaczonego dla takich roślin może poważnie pogorszyć warunki ich wzrostu.
Warto też zachować odstęp między wapnowaniem a stosowaniem niektórych innych nawozów.
Nawóz zawsze stosuj na odpowiednio wilgotną glebę
Suche podłoże i wysoka dawka nawozu to kiepskie połączenie.
Skoncentrowane sole mineralne mogą uszkodzić korzenie.
Dlatego nawożenie najlepiej wykonywać wtedy, gdy gleba jest lekko wilgotna.
Jeżeli długo nie padało, rośliny warto wcześniej podlać.
Po rozsianiu nawozu granulowanego również może być potrzebne podlewanie, aby granulat zaczął się rozpuszczać i składniki mogły stopniowo przenikać do strefy korzeniowej.
Nie nawoź roślin osłabionych bez ustalenia przyczyny
Żółknące liście, słaby wzrost czy zamierające pędy często skłaniają do natychmiastowego sięgnięcia po nawóz.
To nie zawsze jest dobry pomysł.
Podobne objawy mogą powodować:
- przelanie,
- susza,
- choroby,
- szkodniki,
- uszkodzenie korzeni,
- nieodpowiedni odczyn gleby,
- niedobór światła.
Jeżeli problemem jest choroba korzeni lub stale mokre podłoże, dodatkowa dawka nawozu nie rozwiąże sytuacji.
Może natomiast dodatkowo obciążyć osłabioną roślinę.
Najczęstszy błąd to przekonanie, że więcej znaczy lepiej
Przenawożenie może być równie niebezpieczne jak niedobór składników.
Zbyt duże stężenie nawozu zwiększa zasolenie podłoża, co utrudnia korzeniom pobieranie wody.
Objawy mogą przypominać przesuszenie: liście więdną, ich brzegi zasychają, a roślina stopniowo traci kondycję.
Dlatego dawka podana na opakowaniu nie jest sugestią, którą warto przekraczać dla lepszego efektu.
Jeżeli nie mamy pewności, czy roślina potrzebuje intensywnego nawożenia, zwykle bezpieczniej zastosować umiarkowaną dawkę niż próbować szybko „wzmocnić” ją przed zimą.
Podlewanie przed zimą jest równie ważne jak nawożenie
O jesiennym przygotowaniu roślin często mówi się głównie w kontekście nawozów.
Tymczasem bardzo sucha jesień może być równie dużym problemem jak niedobory składników pokarmowych.
Szczególnie narażone są rośliny zimozielone.
Ich liście i igły tracą wodę także podczas zimy, a gdy ziemia zamarza, korzenie nie mogą jej swobodnie pobierać.
Dlatego przed nadejściem mrozów warto zadbać o dobre nawodnienie gleby, szczególnie wokół młodych roślin, iglaków, różaneczników i innych zimozielonych krzewów.
Oczywiście nie oznacza to zalewania ogrodu.
Podłoże powinno być wilgotne, ale nie stale podmokłe.
Kiedy zakończyć nawożenie
Nawożenie mineralne przygotowujące rośliny do zimy nie powinno ciągnąć się do późnej jesieni.
Roślina potrzebuje czasu, aby wykorzystać dostarczone składniki.
Po nadejściu chłodów jej aktywność stopniowo spada.
Późne rozsypywanie nawozu może więc przynieść niewielką korzyść, a część składników może zostać niewykorzystana.
Dlatego najważniejszy okres nawożenia przygotowującego ogród do zimy przypada zazwyczaj jeszcze na koniec lata i początek jesieni.
Później większe znaczenie zaczynają mieć inne prace: podlewanie, ściółkowanie, zabezpieczanie wrażliwych gatunków i porządkowanie rabat.
Prosty plan nawożenia przed jesienią
Zamiast nawozić cały ogród według jednego schematu, lepiej przejść przez kilka prostych kroków.
Najpierw sprawdź, jakie rośliny faktycznie wymagają dokarmienia.
Następnie oceń wilgotność i kondycję gleby.
Jeżeli stosujesz nawóz mineralny, wybierz preparat przeznaczony na koniec sezonu, z ograniczoną ilością azotu.
Dawkę dopasuj do konkretnego gatunku i zaleceń producenta.
Na końcu zadbaj o wodę.
Bez odpowiedniej wilgotności gleby nawet dobrze dobrany nawóz nie będzie skutecznie wykorzystywany przez korzenie.
Jesienią roślin nie trzeba już pobudzać
Najważniejsza zmiana w nawożeniu pod koniec sezonu polega na zmianie celu.
Wiosną chcemy wzrostu.
Przed jesienią chcemy dojrzałych pędów, silnych korzeni i rośliny przygotowanej do spoczynku.
Dlatego mniej ważne staje się intensywne dokarmianie, a znacznie ważniejsze — właściwy skład nawozu, odpowiedni termin i umiarkowana dawka.
W wielu przypadkach najlepszym przygotowaniem ogrodu do zimy okaże się połączenie rozsądnego nawożenia, kompostu, odpowiedniej wilgotności gleby i uważnej obserwacji roślin.
Jesienią nie chodzi bowiem o to, aby rośliny rosły jak najszybciej.
Chodzi o to, aby zdążyły zwolnić we właściwym momencie i wejść w zimę w możliwie dobrej kondycji.
Zobacz także
