Co sadzić w drugiej połowie lata? Te warzywa zdążą wydać plon przed chłodami

Druga połowa lata nie oznacza końca prac w warzywniku. Po zbiorze fasolki, grochu, wczesnych ziemniaków czy pierwszych ogórków grządki można ponownie wykorzystać. Trzeba jednak wybrać warzywa o krótkim okresie wegetacji albo takie, które dobrze znoszą jesienne ochłodzenie.

O powodzeniu późnych upraw decyduje nie tylko termin siewu. W sierpniu gleba szybko wysycha, a wysokie temperatury mogą utrudniać kiełkowanie niektórych gatunków. Z kolei rośliny wysiane zbyt późno wytworzą liście, ale mogą nie zdążyć zbudować korzeni, główek lub zgrubień odpowiedniej wielkości.

Co oznacza druga połowa lata w warzywniku?

W praktyce ogrodniczej późnie siewy i nasadzenia rozpoczynają się już w drugiej połowie lipca i trwają przez sierpień. Część warzyw można wysiewać również na początku września, zwłaszcza gdy mają być zbierane jako młode liście.

Dokładny termin zależy od regionu Polski, przebiegu pogody i stanowiska. W cieplejszych rejonach sezon trwa dłużej, natomiast w chłodniejszych miejscach pierwsze przymrozki mogą zakończyć uprawę wcześniej. Różnicę tworzy również lokalny mikroklimat: osłonięta grządka przy południowej ścianie nagrzewa się inaczej niż warzywnik położony w obniżeniu terenu.

W drugiej połowie lata najlepiej wybierać:

• gatunki szybko rosnące,
• odmiany wczesne lub przeznaczone do uprawy jesiennej,
• warzywa odporne na krótkotrwałe ochłodzenie,
• rośliny uprawiane na młode liście,
• gatunki, którym odpowiada coraz krótszy dzień.

Rzodkiewka na szybki jesienny zbiór

Rzodkiewka jest jednym z najprostszych warzyw do zagospodarowania pustej grządki. Na późny zbiór najlepiej wysiewać ją pod koniec lata, gdy dni stają się krótsze, a temperatury stopniowo spadają. W takich warunkach roślina rzadziej wybija w pędy kwiatostanowe niż podczas największych upałów.

Nasiona można wysiewać partiami co kilka lub kilkanaście dni. Dzięki temu wszystkie rzodkiewki nie dojrzeją jednocześnie. Zbyt gęsty siew trzeba przerwać, ponieważ stłoczone rośliny tworzą dużo liści, ale słabe zgrubienia.

Najczęstsze przyczyny nieudanego późnego zbioru to:

• przesuszona gleba podczas kiełkowania,
• brak przerywania siewek,
• wybór odmiany niedostosowanej do terminu,
• pozostawienie dojrzałych zgrubień zbyt długo w ziemi,
• nierównomierne podlewanie.

Szpinak najlepiej rośnie, gdy upały zaczynają ustępować

Szpinak nie przepada za długim dniem i wysoką temperaturą. Wiosną oraz latem może szybko wybijać w pędy kwiatostanowe, natomiast późny siew daje szansę na uzyskanie delikatnych liści jesienią.

Nasiona wymagają stałej wilgotności. W rozgrzanej i suchej ziemi mogą kiełkować nierówno, dlatego przed siewem należy dobrze nawodnić grządkę. Pomaga również przykrycie podłoża cienką warstwą drobnego kompostu, który ograniczy szybkie parowanie.

Szpinak można zbierać stopniowo, obrywając zewnętrzne liście, albo ścinać całe młode rozety. Rośliny wysiane później mogą pozostać na grządce na zimę, ale ich przetrwanie zależy od odmiany, pogody, stanowiska i zastosowanej osłony.

Roszponka na jesień i łagodną zimę

Roszponka rozwija się wolniej niż rzodkiewka, ale dobrze radzi sobie przy spadającej temperaturze. Można ją wysiewać na grządkach opróżnionych po warzywach, które zakończyły plonowanie.

Nasion nie należy umieszczać zbyt głęboko. Podłoże powinno być lekko wilgotne, ale nie zalane. Podczas gorących dni korzystne może być czasowe zacienienie miejsca siewu lekką siatką, ponieważ wysoka temperatura i przesuszenie utrudniają równomierne wschody.

Roszponka nadaje się również do uprawy w tunelu i pod osłonami. Dzięki temu jej liście mogą być zbierane później niż w przypadku wielu delikatnych sałat.

Sałata liściowa daje plon szybciej niż odmiany głowiaste

W drugiej połowie lata można siać lub sadzić sałatę przeznaczoną do jesiennego zbioru. Najszybciej rezultat dadzą odmiany liściowe, z których zrywa się pojedyncze liście. Sałaty tworzące duże główki potrzebują więcej czasu i mogą nie osiągnąć pełnych rozmiarów przed chłodami.

Najbezpieczniej wybierać odmiany opisane jako odpowiednie do uprawy późnoletniej lub jesiennej. Odmiana przeznaczona na inny termin może źle reagować na wysoką temperaturę albo skracający się dzień.

Siew sałaty podczas upału bywa zawodny. Można przygotować rozsadę w pojemnikach ustawionych w jaśniejszym, ale chłodniejszym miejscu, a następnie posadzić młode rośliny na grządce. Taki sposób ułatwia również kontrolowanie wilgotności.

Rukola szybko wypełni wolne miejsce

Rukola rośnie szybko i nadaje się do kilkukrotnego siewu. Jej młode liście można zbierać bez czekania, aż roślina osiągnie pełną wielkość. Późnym latem rozwija się zwykle lepiej niż w czasie najdłuższych, gorących dni.

Nie trzeba przeznaczać dla niej dużej grządki. Może rosnąć pomiędzy wolniej rozwijającymi się warzywami, w skrzyniach albo w szerokich donicach. Regularne ścinanie liści pobudza rośliny do ponownego wzrostu, o ile nie zostaną uszkodzone ich środki.

Liście mogą być intensywniejsze i bardziej ostre w smaku, gdy rośliny cierpią z powodu suszy. Równomierne podlewanie poprawia ich delikatność, ale podłoże nie powinno pozostawać stale mokre.

Koperek można wysiewać w kilku krótkich rzędach

Późny siew kopru pozwala uzyskać świeżą zieleninę jesienią. Zamiast wysiewać całe opakowanie jednego dnia, lepiej podzielić nasiona na kilka partii. Kolejne wschody przedłużą okres zbioru.

Koperek nie lubi przesadzania, dlatego najlepiej siać go bezpośrednio w miejscu docelowym. Gleba powinna być przepuszczalna, umiarkowanie żyzna i pozbawiona grubej, przesuszonej skorupy.

Młode rośliny mogą być atakowane przez mszyce. Przed użyciem liści trzeba je dokładnie obejrzeć, szczególnie gdy pędy zaczynają się zwijać lub ich wzrost wyraźnie słabnie.

Pietruszka naciowa na młode liście

Pietruszka kiełkuje wolniej niż rukola czy rzodkiewka, dlatego późny siew nie zawsze zapewni duży zbiór przed jesienią. Można jednak wykorzystać go do pozyskania młodych liści albo pozostawić rośliny na kolejny sezon, jeśli warunki i odmiana na to pozwalają.

Szybszy rezultat da posadzenie gotowej rozsady pietruszki naciowej. Rośliny umieszczone w donicach można przed silnymi chłodami przenieść do jasnego, osłoniętego miejsca.

Nie należy oczekiwać, że późno wysiana pietruszka korzeniowa zdąży stworzyć duże korzenie. Jeśli celem jest jesienny zbiór, rozsądniej potraktować ją jako uprawę na natkę.

Burak liściowy można zbierać na dwa sposoby

Burak liściowy, czyli boćwina, jest przydatny w późnych wysiewach, ponieważ nie trzeba czekać na pełne rozmiary rośliny. Najpierw można zbierać młode liście, a przy sprzyjającej jesieni pozwolić pozostałym egzemplarzom rozwinąć większe blaszki i ogonki liściowe.

Nasiona warto rozmieścić rzadziej lub przerwać siewki po wschodach. Z pojedynczego kłębka nasiennego może pojawić się więcej niż jedna roślina, dlatego grządka często okazuje się gęstsza, niż planowano.

Boćwina potrzebuje więcej miejsca niż rukola czy szpinak. Jeśli ma być zbierana wyłącznie jako młode liście, można zastosować gęstszy siew i ścinać rośliny wcześniej.

Rzepa i późne odmiany rzodkwi

Rzepa oraz niektóre odmiany rzodkwi nadają się do późnego siewu, ponieważ tworzą zgrubienia przy skracającym się dniu i umiarkowanej temperaturze. Kluczowy jest wybór odmiany o odpowiednio krótkim okresie wegetacji.

Rośliny wymagają wolnego miejsca. Zbyt gęsty siew prowadzi do powstawania drobnych, zdeformowanych zgrubień. Po wschodach należy pozostawić najsilniejsze siewki, nawet jeśli oznacza to usunięcie części zdrowych roślin.

Długie okresy suszy przeplatane obfitym podlewaniem mogą pogorszyć jakość plonu. Gleba powinna zachowywać możliwie równą wilgotność przez cały okres wzrostu.

Kalarepa z rozsady ma większą szansę zdążyć przed chłodami

W drugiej połowie lata szybsze efekty daje sadzenie rozsady kalarepy niż rozpoczynanie uprawy od nasion. Młode rośliny mogą wykorzystać ciepłą glebę, a później rozwijać się przy łagodniejszych temperaturach.

Trzeba wybierać odmiany przeznaczone na zbiór jesienny. Kalarepa potrzebuje regularnego dostępu do wody. Długie przesuszenie może powodować drewnienie zgrubień, a nagłe, obfite nawodnienie po suszy sprzyja ich pękaniu.

Rozsadę należy sadzić na takiej głębokości, na jakiej rosła w pojemniku. Zbyt głębokie umieszczenie młodej rośliny może utrudnić prawidłowe tworzenie zgrubienia nad powierzchnią gleby.

Kapusta pekińska potrzebuje właściwego terminu

Kapusta pekińska jest jednym z warzyw kojarzonych z późnoletnim siewem. Wysiana zbyt wcześnie może trafić na największe upały, a posadzona za późno nie zdąży utworzyć główki.

W jej przypadku kilka dni różnicy może mieć większe znaczenie niż przy rukoli czy rzodkiewce. Najbezpieczniej kierować się informacją dla konkretnej odmiany i lokalnymi warunkami pogodowymi.

Roślina wymaga:

• żyznej ziemi,
• równomiernego podlewania,
• odpowiednich odstępów,
• ochrony przed szkodnikami roślin kapustnych,
• unikania uszkadzania korzeni podczas przesadzania.

Kapustę pekińską można wysiać bezpośrednio do gruntu albo przygotować rozsadę w osobnych pojemnikach. Przy przesadzaniu bryła korzeniowa powinna pozostać możliwie nienaruszona.

Jarmuż można posadzić na późny i zimowy zbiór

Jarmuż dobrze znosi niską temperaturę, dlatego druga połowa lata jest dobrym momentem na sadzenie przygotowanej wcześniej rozsady. Nie należy jednak odkładać tego zbyt długo, ponieważ rośliny muszą zdążyć zbudować odpowiednio silną rozetę przed nadejściem krótkich dni.

Dolne liście można zbierać stopniowo, pozostawiając środek rośliny do dalszego wzrostu. Jarmuż zajmuje grządkę dłużej niż szybkie warzywa liściowe, ale może dostarczać plonu wtedy, gdy większość sezonowych upraw została już usunięta.

Młode sadzonki trzeba chronić przed gąsienicami i innymi szkodnikami żerującymi na roślinach kapustnych. Dokładne oglądanie spodniej strony liści pozwala wykryć problem, zanim roślina zostanie mocno uszkodzona.

Cebula siedmiolatka i szczypiorek jako inwestycja w kolejny sezon

Nie wszystkie rośliny sadzone pod koniec lata muszą dać duży plon jeszcze w tym samym roku. Wieloletnia cebula siedmiolatka oraz szczypiorek mogą dobrze wykorzystać ciepłą glebę do ukorzenienia się przed zimą.

W pierwszych tygodniach najważniejsze jest regularne podlewanie. Młode rośliny nie mają jeszcze rozbudowanych korzeni i szybko odczuwają brak wilgoci. Po przyjęciu się będą wymagały znacznie mniej uwagi.

Takie nasadzenia mają sens na grządce, której nie planuje się głęboko przekopywać jesienią ani wykorzystywać w następnym roku pod zupełnie inną uprawę.

Czosnek na zbiór w następnym roku sadzi się później

Czosnek ozimy nie jest warzywem do szybkiego jesiennego zbioru. Sadzi się go z myślą o kolejnym sezonie, zwykle dopiero jesienią, gdy gleba jest chłodniejsza, ale jeszcze niezamarznięta.

Zbyt wczesne sadzenie może spowodować silny rozwój części nadziemnej przed zimą. Dlatego wolnej grządki po letnich warzywach nie trzeba natychmiast obsadzać czosnkiem. Można ją wcześniej oczyścić, odchwaścić i przygotować pod późniejszy termin.

Co wysiać w kolejnych miesiącach?

Orientacyjny kalendarz trzeba zawsze zestawić z informacją na opakowaniu nasion oraz pogodą w danym regionie.

Fasolka szparagowa wysiana późno jest bardziej ryzykowna niż warzywa liściowe. Może wydać plon przy ciepłej, długiej jesieni, ale pierwszy chłodny okres szybko kończy jej wzrost. W chłodniejszych regionach lub przy późnym terminie lepiej przeznaczyć miejsce na rośliny bardziej odporne.

Czego lepiej nie siać zbyt późno?

Nie każde wolne miejsce trzeba natychmiast zapełnić dowolnymi nasionami pozostałymi po wiośnie. Warzywa o długim okresie wegetacji nie zdążą wydać pełnowartościowego plonu przed końcem sezonu.

Późny siew nie będzie dobrym wyborem w przypadku:

• pomidorów,
• papryki,
• bakłażanów,
• dyni olbrzymiej,
• arbuzów i melonów,
• selera korzeniowego,
• późnej marchwi przeznaczonej na duże korzenie,
• pietruszki korzeniowej oczekiwanej do zbioru tej samej jesieni,
• brukselki rozpoczynanej od nasion pod koniec lata.

Nie oznacza to, że żadna z tych roślin nie może znajdować się wtedy w ogrodzie. Powinny jednak być już znacznie rozwinięte po wcześniejszym siewie lub przygotowaniu rozsady.

Jak przygotować grządkę po wcześniejszym zbiorze?

Pusta grządka nie powinna być obsiewana bez sprawdzenia jej stanu. Wcześniejsza uprawa mogła pobrać dużą część składników pokarmowych, pozostawić zbite podłoże albo ujawnić problem ze szkodnikami.

Przygotowanie stanowiska można wykonać w kilku krokach:

1. Usuń resztki poprzedniej uprawy i dokładnie obejrzyj korzenie.
2. Wyrwij chwasty, zanim zdążą wydać nasiona.
3. Płytko spulchnij ziemię bez odwracania całej warstwy gleby.
4. Dodaj dojrzały kompost, jeśli podłoże jest ubogie.
5. Wyrównaj powierzchnię i rozbij twarde bryły.
6. Nawodnij grządkę przed siewem.
7. Wyznacz rzędy i zachowaj odstępy właściwe dla wybranego gatunku.

Nie należy automatycznie stosować dużej dawki nawozu azotowego. Może ona pobudzić silny wzrost liści kosztem korzeni lub zgrubień, a późne rośliny mają coraz mniej czasu na wykorzystanie składników.

Największym problemem późnego siewu jest brak wilgoci

Latem powierzchnia grządki może wyschnąć w ciągu kilku godzin. Nasiona, które zaczęły pobierać wodę, a następnie trafiły na przesuszenie, często nie wschodzą równomiernie.

Podczas pierwszych dni po siewie najlepiej podlewać delikatnym strumieniem, który nie wypłucze nasion. Podłoże powinno być wilgotne, ale nie błotniste. Gruba warstwa wody może zasklepić powierzchnię ziemi i ograniczyć dostęp powietrza.

W gorące dni pomocne jest:

• wysiewanie wieczorem,
• nawodnienie grządki jeszcze przed siewem,
• delikatne cieniowanie miejsca wschodów,
• przykrycie podłoża cienką warstwą drobnego kompostu,
• częstsze sprawdzanie wilgotności,
• podlewanie małymi porcjami do czasu ukorzenienia siewek.

Po wschodach podlewanie może być rzadsze, ale powinno docierać głębiej. Codzienne zwilżanie wyłącznie powierzchni sprzyja tworzeniu płytkiego systemu korzeniowego.

Jak nie powtarzać uprawy po sobie?

Wysiewając poplon warzywny, trzeba uwzględnić roślinę, która rosła wcześniej na grządce. Sadzenie gatunków z tej samej rodziny może zwiększać ryzyko występowania tych samych chorób i szkodników.

Po kapuście, kalafiorze lub brokule lepiej nie sadzić od razu rzodkiewki, rzodkwi, jarmużu czy kolejnej kapusty. Wszystkie należą do tej samej rodziny i mogą być atakowane przez podobne organizmy.

Bezpieczniej zmienić grupę upraw:

• po warzywach kapustnych wysiać szpinak, sałatę lub roszponkę,
• po grochu i fasoli posadzić warzywa liściowe,
• po wczesnych ziemniakach rozważyć rzodkiewkę, szpinak albo sałatę,
• po cebuli wysiać rukolę, roszponkę lub szpinak,
• po sałacie posadzić kalarepę z rozsady albo wysiać rzodkiew.

Jeżeli wcześniejsze rośliny chorowały, ich resztek nie należy pozostawiać na grządce. Trzeba także unikać natychmiastowego sadzenia gatunku podatnego na ten sam problem.

Co zrobić, gdy termin został przegapiony?

Jeśli jest już za późno na warzywa tworzące duże główki lub korzenie, pozostają trzy praktyczne możliwości. Pierwsza to siew roślin na młode liście. Rukolę, szpinak czy sałatę można zebrać wcześniej, zanim osiągną pełny rozmiar.

Druga możliwość to zastosowanie osłon. Niski tunel, włóknina lub nieogrzewana szklarnia mogą ograniczyć skutki pierwszych chłodów, choć nie zamienią późnej jesieni w pełnię lata.

Trzecim rozwiązaniem jest wysianie poplonu na zielony nawóz. Gorczyca, facelia lub inne rośliny dobrane do stanowiska mogą osłonić glebę, ograniczyć rozwój chwastów i dostarczyć materii organicznej. Trzeba jednak uwzględnić zmianowanie – przykładowo gorczyca nie będzie dobrym wyborem przed planowaną uprawą warzyw kapustnych.

Lista roślin na późne zagospodarowanie grządki

Do najbardziej praktycznych warzyw i ziół na drugą połowę lata należą:

• rzodkiewka,
• rzepa,
• wybrane odmiany rzodkwi,
• szpinak,
• roszponka,
• rukola,
• sałata liściowa,
• koper,
• pietruszka naciowa,
• burak liściowy,
• kalarepa z rozsady,
• kapusta pekińska,
• jarmuż z rozsady,
• cebula siedmiolatka,
• szczypiorek.

Najpewniejszy plan nie polega na wysianiu kilkunastu gatunków jednocześnie. Lepiej wybrać trzy lub cztery warzywa, podzielić siew na partie i zostawić część miejsca na ewentualne uzupełnienie pustych rzędów. Rzodkiewka, rukola i sałata dadzą szybki zbiór, a szpinak, roszponka czy jarmuż mogą przedłużyć korzystanie z warzywnika aż do chłodniejszej części sezonu.

Zobacz także

Ślimaki w ogrodzie potrafią zniszczyć grządki w jedną noc. Tak je zwalczysz bez chaosu i przypadkowych metod

Jak zwiększyć odporność roślin — naturalne sposoby

Jak poprawić efektywność pracy na budowie?

Kiedy sadzić drzewa owocowe — najlepszy termin wiosenny

Własne owoce z ogrodu – smak natury na wyciągnięcie ręki

Dlaczego sadzonki nie rosną po pikowaniu — najczęstsze błędy, które hamują rozwój roślin