Po zbiorze grochu, bobu, wczesnych ziemniaków, cebuli czy sałaty grządka nie musi pozostawać pusta do następnej wiosny. W lipcu i sierpniu można wysiać warzywa o krótkim okresie wegetacji, które zdążą wydać plon przed nadejściem silniejszych przymrozków. Powodzenie zależy jednak nie tylko od terminu, lecz także od płodozmianu, wilgotności gleby i wyboru odpowiedniej odmiany.
Poplon letni nie jest sposobem na przypadkowe wykorzystanie wolnego miejsca. Roślina musi pasować do poprzedniej uprawy i liczby ciepłych tygodni pozostających do jesieni. Błąd popełniony w lipcu może ujawnić się dopiero po kilku tygodniach, gdy warzywa nie zdążą wytworzyć części jadalnej albo zostaną zaatakowane przez te same choroby, które występowały na grządce wcześniej.
Poplon warzywny czy rośliny na zielony nawóz?
Określenie „poplon letni” może oznaczać dwa różne sposoby wykorzystania grządki. Pierwszym jest uprawa warzyw przeznaczonych do jedzenia. Drugim – wysiew roślin, które mają przykryć i wzbogacić glebę, a nie trafić do kuchni.
Jeżeli do jesieni pozostało wystarczająco dużo czasu, można siać rzodkiewkę, szpinak, rukolę, roszponkę, koper, rzepę lub wybrane warzywa azjatyckie. Gdy stanowisko zwalnia się późno albo nie ma możliwości regularnego podlewania, bezpieczniejszym rozwiązaniem bywa poplon na zielony nawóz, na przykład facelia.
Decyzję najlepiej podjąć od razu po zbiorze. Każdy kolejny tydzień skraca okres wzrostu, a wraz ze zbliżającą się jesienią obniżają się temperatura i ilość światła.
Co można siać w lipcu?
Lipiec daje największy wybór, szczególnie gdy grządka zwalnia się po grochu, bobie, wczesnej kapuście, czosnku albo ziemniakach. W pierwszej części miesiąca można sięgać po gatunki wymagające nieco dłuższego okresu wzrostu. Pod koniec lipca lepiej koncentrować się na warzywach liściowych i szybko rosnących odmianach.
Burak ćwikłowy na botwinę i małe korzenie
Buraki wysiane na początku lipca mogą dostarczyć młodych liści, ogonków oraz niewielkich korzeni. Nie należy oczekiwać tak dużych buraków jak z siewu wiosennego, ale późna uprawa dobrze sprawdza się na botwinę i bieżące zbiory.
Nasiona buraka są zebrane w kłębki, z których może wyrosnąć kilka siewek. Po wschodach rośliny trzeba przerwać, jeśli celem jest uzyskanie korzeni. Przy zbiorze samych młodych liści mogą rosnąć gęściej.
Buraka nie należy siać po buraku liściowym ani szpinaku. Rośliny te są ze sobą spokrewnione i mogą korzystać z podobnych zasobów oraz podlegać częściowo tym samym problemom.
Fasola szparagowa tylko w odpowiednio wczesnym terminie
Karłowe odmiany fasoli szparagowej można wysiewać po wczesnych zbiorach, ale powodzenie późnego siewu mocno zależy od terminu i pogody. Największe szanse daje pierwsza część lipca oraz odmiana o krótkim okresie wegetacji.
Siew w drugiej połowie miesiąca staje się ryzykowny. Chłodne noce pod koniec sezonu mogą spowolnić kwitnienie i dojrzewanie strąków. Fasola potrzebuje również regularnej wilgotności, szczególnie podczas wschodów oraz zawiązywania plonu.
Nie należy wysiewać jej bezpośrednio po grochu, bobie lub wcześniejszej fasoli. Choć takie następstwo może wyglądać logicznie, nie zachowuje prawidłowego płodozmianu w obrębie roślin bobowatych.
Rzepa na jesienny zbiór
Rzepa rośnie stosunkowo szybko i dobrze wykorzystuje drugą część sezonu. Można zbierać zarówno jej zgrubienia, jak i młode liście. Najlepsze efekty daje równomierna wilgotność gleby, ponieważ okresy suszy mogą pogarszać delikatność i smak zgrubień.
Rzepa należy do rodziny kapustowatych. Nie powinna więc trafiać na grządkę po kapuście, kalafiorze, brokule, kalarepie, rzodkiewce ani innych roślinach z tej samej rodziny.
Kapusta pekińska wymaga właściwego momentu
Kapustę pekińską uprawianą na jesienny zbiór wysiewa się zwykle od drugiej połowy lipca do początku sierpnia, zależnie od odmiany i regionu. Zbyt wczesny siew może zwiększać ryzyko wybijania roślin w pędy kwiatostanowe, natomiast zbyt późny nie pozostawi czasu na utworzenie główek.
To roślina wymagająca równomiernego dostępu do wody i żyznego stanowiska. W okresach upałów wschody mogą być nierówne, dlatego ziemia nie powinna przesychać.
Kapusty pekińskiej nie należy siać po innych warzywach kapustowatych. Na takim stanowisku większym problemem mogą być pchełki ziemne, śmietka kapuściana, kiła kapusty i pozostałości chorobotwórcze w glebie.
Pak choi i inne warzywa azjatyckie
Pak choi, mizuna i niektóre odmiany musztardowca dobrze wykorzystują skracający się dzień. W zależności od odmiany mogą być zbierane jako młode liście albo większe rozety.
Wysiew w pełni upałów wymaga stałej wilgotności. Młode rośliny bywają szybko uszkadzane przez pchełki ziemne, dlatego przydatna może być drobna siatka chroniąca grządkę przed owadami.
Wszystkie wymienione gatunki należą do kapustowatych. Trzeba uwzględnić je w płodozmianie tak samo jak kapustę, rzodkiewkę, rzepę czy brokuł.
Co siać w sierpniu?
W sierpniu coraz większe znaczenie mają szybkość kiełkowania i odporność na niższą temperaturę. Gatunek podany na opakowaniu jako „wczesny” nie zawsze nadaje się do późnego siewu. Trzeba szukać odmian przeznaczonych bezpośrednio do uprawy jesiennej.
Rzodkiewka lepiej rośnie po największych upałach
Rzodkiewkę można wysiewać od drugiej połowy sierpnia, gdy dni stają się krótsze, a temperatury stopniowo spadają. W takich warunkach rośliny mają mniejszą skłonność do szybkiego wybijania w pęd kwiatostanowy niż podczas czerwcowych i lipcowych upałów.
Nasiona można wysiewać w kilku niewielkich partiach co 7–10 dni. Taki system rozkłada zbiór w czasie i zmniejsza ryzyko, że wszystkie zgrubienia przejrzeją jednocześnie.
Zbyt gęsty siew prowadzi do silnej konkurencji między roślinami. Rzodkiewka tworzy wtedy dużo liści, ale małe i nieregularne zgrubienia. Po wschodach trzeba więc usunąć nadmiar siewek.
Szpinak na jesienne liście
Szpinak wysiany w sierpniu lub na początku września może dać zbiór jesienią. Lubi niższe temperatury, natomiast podczas upałów nasiona mogą kiełkować słabo i nierównomiernie.
Jeżeli prognozowany jest kolejny gorący tydzień, lepiej odsunąć siew niż umieszczać nasiona w silnie nagrzanej, szybko przesychającej glebie. Grządka powinna pozostawać wilgotna od momentu siewu do pojawienia się wschodów.
Odmiany przeznaczone do jesiennej uprawy mogą różnić się tempem wzrostu i odpornością na chłód. Informacja na opakowaniu jest w tym przypadku ważniejsza niż ogólny termin znaleziony w kalendarzu ogrodniczym.
Roszponka na późną jesień
Roszponka dobrze znosi chłodne warunki i może być zbierana późną jesienią. Wysiewa się ją zazwyczaj od sierpnia do pierwszej części września, zależnie od planowanego terminu zbioru oraz lokalnego klimatu.
Nasiona nie powinny trafić zbyt głęboko. Gleba musi być lekko wilgotna, ale nie zalana. W ciepłym sierpniu wschody mogą trwać dłużej, dlatego grządki nie należy zbyt szybko przekopywać z przekonaniem, że nasiona nie wykiełkują.
Roszponka zajmuje niewiele miejsca. Można wysiewać ją w rzędach między późniejszymi warzywami, o ile większe rośliny nie będą całkowicie odcinały dostępu do światła.
Rukola na szybki zbiór
Rukola szybko tworzy liście i nadaje się do kilkukrotnego wysiewu. W drugiej połowie lata rośnie zwykle lepiej niż podczas najdłuższych i najgorętszych dni, kiedy łatwo wybija w kwiatostany.
Pierwsze młode liście można zbierać stopniowo, bez wycinania całych rozet. Rośliny trzeba jednak regularnie oglądać, ponieważ podobnie jak rzodkiewka i kapusty mogą zostać uszkodzone przez pchełki ziemne.
Jeśli na grządce wcześniej rosły warzywa kapustowate, lepszym wyborem będzie szpinak, roszponka albo sałata. Rukola należy bowiem do tej samej rodziny co kapusta i rzodkiewka.
Sałata liściowa zamiast późnej sałaty głowiastej
W późniejszej części sezonu praktyczne są sałaty przeznaczone do zbioru pojedynczych liści. Nie trzeba czekać, aż roślina utworzy pełną główkę, dzięki czemu ryzyko przerwania uprawy przez chłód jest mniejsze.
Sałatę można wysiać bezpośrednio do gruntu lub wcześniej przygotować rozsadę. Podczas upału nasiona niektórych odmian kiełkują gorzej, dlatego siew w pojemniku ustawionym w chłodniejszym miejscu może dać równiejsze wschody.
Koper na młode liście
Koper można dosiewać do późnego lata z przeznaczeniem na zbiór młodych liści. Późny siew nie służy uzyskaniu dużych baldachów do kiszenia ogórków, ale może dostarczyć świeżej naci.
Najlepiej siać go od razu w miejscu docelowym. Koper tworzy korzeń, który źle znosi przesadzanie. Grządka powinna być wilgotna, a siew niezbyt głęboki.
Nie jest to dobry poplon po marchwi, pietruszce, pasternaku ani selerze. Wszystkie te warzywa należą do selerowatych.
Kalendarz poplonów w skrócie
Terminy są orientacyjne. Na północnym wschodzie Polski sezon może zakończyć się wcześniej niż w cieplejszych rejonach zachodnich, a chłodny sierpień może spowolnić nawet prawidłowo zaplanowaną uprawę.
| Warzywo | Orientacyjny termin późnego siewu | Sposób wykorzystania |
|---|---|---|
| Burak ćwikłowy | początek lipca | botwina i małe korzenie |
| Fasola karłowa | pierwsza część lipca | młode strąki |
| Rzepa | lipiec i początek sierpnia | liście i zgrubienia |
| Kapusta pekińska | druga połowa lipca–początek sierpnia | jesienne główki |
| Pak choi i mizuna | druga połowa lipca–sierpień | młode liście lub rozety |
| Sałata liściowa | lipiec–sierpień | sukcesywny zbiór liści |
| Rukola | lipiec–wrzesień | młode liście |
| Rzodkiewka | druga połowa sierpnia–wrzesień | jesienne zgrubienia |
| Szpinak | sierpień–początek września | jesienne liście |
| Roszponka | sierpień–pierwsza część września | późnojesienne rozety |
| Koper | lipiec–sierpień | młoda nać |
Przed siewem trzeba przeczytać informacje dotyczące konkretnej odmiany. Dwa opakowania tego samego gatunku mogą mieć różne zalecane terminy i długość okresu wegetacji.
Co siać po konkretnych warzywach?
Dobór poplonu powinien zaczynać się od ustalenia, co rosło na grządce wcześniej. Najprostsza zasada brzmi: nie wysiewać po sobie roślin należących do tej samej rodziny botanicznej.
Po grochu, bobie i fasoli
Po roślinach bobowatych można wysiać sałatę, szpinak, rzodkiewkę, rzepę, kapustę pekińską albo warzywa azjatyckie. Nie należy ponownie siać grochu, fasoli ani innych bobowatych.
Resztek korzeni nie trzeba dokładnie usuwać, jeżeli rośliny były zdrowe. Można je pozostawić w ziemi, a usunąć jedynie części nadziemne przeszkadzające w przygotowaniu zagonu.
Po wczesnych ziemniakach
Stanowisko po ziemniakach daje szeroki wybór. Można przeznaczyć je pod szpinak, rzodkiewkę, sałatę, koper, rzepę lub kapustę pekińską.
Najpierw trzeba jednak dokładnie zebrać pozostałe bulwy. Ziemniaki pozostawione w podłożu mogą odrastać w kolejnym sezonie i utrudniać utrzymanie prawidłowego zmianowania.
Po czosnku i cebuli
Po warzywach cebulowych można uprawiać sałaty, szpinak, rzodkiewkę, roszponkę, rzepę oraz warzywa azjatyckie. Nie należy ponownie sadzić ani siać cebuli, czosnku czy pora.
Jeśli cebula lub czosnek wykazywały objawy gnicia albo chorób, resztki trzeba usunąć z grządki. Nie powinny trafiać do zwykłego kompostu, jeżeli nie ma pewności, że osiąga on temperaturę ograniczającą przeżywalność patogenów.
Po kapuście, brokule, kalafiorze i kalarepie
Na takim stanowisku trzeba zrezygnować z rzodkiewki, rukoli, rzepy, pak choi, mizuny i kapusty pekińskiej. Wszystkie należą do kapustowatych.
Lepszym następcą będzie szpinak, roszponka, sałata, koper lub burak uprawiany na młode liście. Jeżeli na korzeniach wcześniejszych roślin pojawiły się charakterystyczne zgrubienia, grządki nie należy ponownie obsadzać kapustowatymi przez kolejne sezony.
Po sałacie i rzodkiewce
Po sałacie można wysiać wiele szybko rosnących warzyw, w tym szpinak, koper, roszponkę czy warzywa kapustowate. Po rzodkiewce trzeba natomiast unikać kolejnych kapustowatych.
Siew rzodkiewki po rzodkiewce, choć pozwala wykorzystać ten sam układ rzędów, zwiększa presję szkodników i nie daje glebie przerwy od roślin o podobnych potrzebach.
Jak przygotować grządkę po zbiorach?
Nowego siewu nie należy wykonywać między resztkami korzeni i przesuszoną skorupą glebową. Przygotowanie stanowiska nie musi jednak oznaczać głębokiego przekopywania całego zagonu.
Najpierw usuń chwasty oraz chore fragmenty poprzedniej uprawy. Zdrowe resztki można rozdrobnić i przeznaczyć na kompost. Glebę spulchnij, wyrównaj i usuń większe bryły, aby drobne nasiona miały kontakt z podłożem.
Jeżeli poprzednia uprawa silnie wyczerpała stanowisko, można dodać cienką warstwę dojrzałego kompostu. Nie należy stosować świeżego obornika bezpośrednio przed siewem warzyw korzeniowych i liściowych. Nadmierne nawożenie azotem nie przyspieszy bezpiecznie jesiennego zbioru, a może prowadzić do miękkiego wzrostu, pogorszenia jakości i gromadzenia nadmiernej ilości azotanów w liściach.
Przed siewem dobrze jest podlać wyznaczone rzędy. Umieszczanie nasion w wilgotnym podłożu i późniejsze delikatne podlewanie zmniejsza ryzyko wypłukania ich na powierzchnię.
Największym problemem letniego siewu jest przesychanie
Drobne nasiona umieszczone w nagrzanej glebie mogą rozpocząć kiełkowanie, a następnie zamierać po przesuszeniu wierzchniej warstwy. Jednorazowe obfite podlanie nie wystarczy, jeśli przez kolejne dni powierzchnia zagonu pozostanie sucha.
Do czasu wschodów trzeba utrzymywać lekką, równomierną wilgotność. Pomocne są:
- podlewanie rano lub wieczorem delikatnym strumieniem,
- wysiew do wcześniej nawodnionych rowków,
- lekkie osłonięcie grządki przed najmocniejszym słońcem,
- bardzo cienka warstwa drobnego, dojrzałego kompostu,
- regularne kontrolowanie wilgotności na głębokości siewu.
Gruba ściółka nie powinna przykrywać miejsca, w którym znajdują się drobne nasiona. Można rozłożyć ją między rzędami dopiero po pojawieniu się siewek.
Trzy błędy, przez które poplon się nie udaje
Pierwszym jest opóźnianie siewu. Grządka oczyszczona w połowie lipca, ale obsiana dopiero w sierpniu, traci dużą część potencjalnego okresu wzrostu.
Drugim błędem jest ignorowanie rodziny botanicznej poprzedniej rośliny. Posianie rzodkiewki po kalarepie albo rukoli po brokule może podtrzymywać problemy typowe dla kapustowatych.
Trzeci to wybór odmiany na podstawie samej nazwy gatunku. Do późnej uprawy potrzebna jest odmiana przeznaczona na siew letni lub jesienny. Odmiana wiosenna może reagować inaczej na temperaturę i długość dnia.
Plan działania po opróżnieniu grządki
Najpierw zapisz, jaka roślina rosła w danym miejscu. Następnie sprawdź, ile tygodni pozostało do przewidywanych chłodów w regionie i wybierz odmianę przeznaczoną do późnego siewu.
Usuń chore resztki, spulchnij podłoże i uzupełnij je dojrzałym kompostem tylko wtedy, gdy rzeczywiście tego potrzebuje. Nasiona wysiej od razu po przygotowaniu grządki, podlej delikatnie i utrzymuj wilgotność aż do wyrównania wschodów.
Jeżeli termin jest już zbyt późny na uzyskanie warzyw, nie trzeba ryzykować nieudanego siewu. Facelia lub inna odpowiednio dobrana roślina na zielony nawóz osłoni glebę i przygotuje stanowisko na następny sezon. Pusta grządka nie jest jedyną alternatywą, ale każdy poplon powinien mieć jasno określony cel.
Zobacz także
